Biyografi
Do�um tarihi:
20 Ocak 1920
Do�um yeri: Rimini, �talya
�l�m tarihi: 31 Ekim 1993
Sava� sonras�
d�nemde �talya'da olu�an �retken sinemac� toplulu�un en yarat�c�lar�ndan
biri olan Federico Fellini, yapt��� i�e otobiyografik ��eleri katmay�
kendi d�nemi i�erisinde yeni bir seviyeye ula�t�rd�; kendi ya�am�n�n
ger�eklerini, sanat�n�n s�rrealizmine �evirdi. Asl�nda neo-realist
ekol�n bir �r�n� olsa da, Fellini'nin karakterleri ve abs�rd komedi
duygusu kendisini Vittorio De Sica veya Roberto Rossellini �a�da�lar�ndan
farkl� k�ld� ve kariyerinin zirvesindeyken �yle �iirsel, renkli
ve etkileyici bir stil geli�tirdi ki e�siz olan bu stili ancak "Felliniesque"
terimi a��klayabilir.
20 Ocak 1920'de
Rimini, �talya'da do�an Fellini'nin ilk tutkusu tiyatroydu ve 12
ya��ndayken sirke kat�lmak i�in evden ka�t�, daha sonra da sadece
bu tutkusundan al�konulmamak i�in �niversiteye gitti. �kinci D�nya
Sava�� patlak vermeden �nce, arkada�� Aldo Fabrizi ile oyunlar yaz�p
oynad� ve sava� s�ras�nda da Cico e Pallina adl� program i�in radyo
ske�leri haz�rlad�, bu esnada m�stakbel e�i, aktris Giuletta Masina
ile tan��t�. Buna ek olarak fumettide (�talya'n�n resimli dergileri)
sanat�� olarak �al��t� ve arada s�rada Roma restoranlar�nda karikat�rist
olarak hayat�n� kazand�. Film i�ine onu performanslar� i�in �yk�ler
ve fikirler sa�lamas� amac�yla i�e alan arkada�� Fabrizi'nin yard�m�yla
girdi; 1939 ve 1944 aras�nda bu iki adam aralar�nda "No Me Lo Dire",
"Quarta Pagina" ve "Campo de Fiori"nin de bulundu�u �o�u unutulmu�
bir �ok komedi de oynad�lar.
Fellini'ni kariyerinin
ba�lang�c�nda �nemli bir an, M�ttefik Kuvvetlerin 1945 �talya'n�n
kurtulu�undan bir ka� g�n sonra onun ve Fabrizi'nin daha bir ka�
tane y�netmenlik i�i yapm�� olan ve pek tan�nmayan Roberto Rossellini
ile �al��maya ba�lamas�d�r. Rosselli'ni ba�lang��ta Almanlar�n bir
rahibi �ld�rmeleri konu alan bir �yk�y� film yapmay� planl�yordu.
Ama Fellini'nin senaryoyu yazmas�yla film en sonunda d�nemin en
�ok be�enilen filmlerinden, �talyan neo-realizminin sembol� olan
"Roma, Citta Aperta" olarak bitti. Onsan sonra 1946'da ki "Paisa"
ile Fellini yard�mc� y�netmen pozisyonuna y�kseldi ve Pietro Germi
( "In Nomine Della Legge" ve "Il Cammino Della Speranza" dahil olmak
�zere), Alberto Lattuda ("Il Delitto di Giovanni Episcopo" ve "Il
Mulino del Po") ve di�erleriyle beraber �al��t�.
Rossellini'nin
iki b�l�ml� " Amore " unun ikinci ve daha uzun b�l�m� Fellini "
Il Miracolo "nun 1948'de senaryosunu bitirdi. Burada tamamen orijinal
Fellini d�nya g�r��� tipik karakterlerin ilk �rnekleri (basit k�yl�
k�z� ve onun erkek e�i, bir t�r kutsal avanak), tekrarlanan motifler
(show business, partiler, deniz) din ve ruhanilik ilgili ne oldu�u
belirsiz ili�kiler (bu ili�kiler Rossellini'nin "The Little Flowers
of St. Francis of Assisi" den uyarlama "Francesco Guillare di Dio"suna
(1949) yazd��� senaryoda daha derinlemesine inceleniyor) ile �ekillenmeye
ba�lad�. 1950'de Fellini ilk kez kendi senaryolar�ndan birinin y�netmenli�ini
yapmay� denedi. ( Alberto Lattuda'n�n teknik dan��manl��� ile).
Sonu� Fellini'nin ilk kez neo-realizm ile s�rrealizm atmosferini
birle�tirdi�i "Luci del Varieta" oldu.
�ki senaryodan
sonra - 1951'de "La Citta si Difende" ve 1952'de " Il Brigante di
Tacca del Lupo " , ikisinin de y�netmeni Pietro Germi idi- Fellini
yine y�netmenlik iplerini eline ald� ve romantik hiciv "Lo Sciecco
Bianc"� yapt�. Daha sonra Fellini'nin kariyerinin geri kalan�nda
onunla birlikte olacak olan besteci Nino Rota bu film i�in �al��t�.
Bunu 1953'te Fellini'nin ilk �aheseri "I Vitteloni" takip etti.
Fellini'ni uluslar aras� da��t�m� olan ilk filmiydi, daha sonra
Venedik Film Festivali'nde G�m�� Aslan �d�l�n� ald�- evinde bir
odan�n tamam�n� kaplayacak olan buna benzer �d�llerin ilkiydi. 1954'te
muhte�em "La Strada"y� yapt� ve bu film En �yi Yabanc� Film dal�nda
Akademi �d�l�n�, G�m�� Aslan �d�l�n� ve d�nya �ap�nda 50 ba�ka �d�l
ald�. Bu filmin ba�ar�s� hem Fellini'nin farkl� tarz�n� uluslar
aras� bir �ne kavu�turdu hem de kar�s� Masina'y� d�nya �ap�nda bir
star yapt�.
1955'in "Il
Badone" sinden sonra, Fellini ve bir grup senarist (bunlar�n i�inde
gen� Pier Paolo Pasolini de vard�) "Le Notti di Cabiria" (1956)
�zerinde �al��maya ba�lad�lar, film tamamland�ktan sonra Akademi
�d�l� ald�. Babas�n�n �l�m�n� temel alan bir hikaye olan "Viaggio
con Anita" yazd� ancak1979 y�l�nda Mario Monicelli y�netmenli�ini
yapmaya raz� olana kadar filmi yap�lmad�. 1959'da belki de en bilinen
filmi olan "La Dolce Vita" y� yapt�. Fellini'nin bundan sonraki
bir�ok filminde beraber �al��aca�� Marcello Mastroianni'nin rol
ald��� ilk filmi olan "La Dolce Vita" , Roma sosyetesindeki seks
ve �l�m� sergiledi�i i�in Milan'daki galas�nda inan�lmaz bir skandala
yol a�t�; seyirciler y�netmeni yuhalad�lar, hakaret ettiler ve kavga
��kard�lar. Buna ra�men film Cannes Film Festivali'nde Palm D'or'u
kazand� ve sinema tarihinde �nemli bir film olarak kald�.
Bu filmin ba�ar�s�
Fellini'nin bundan sonraki projesinde kafas�n� kar��t�rd�. Yazarl���n�n
bloke edilmi� olmas� en iyi filmi say�labilecek "8 �"un (1962) konusunu
olu�turdu; hi� bir zaman bitiremedi�i bir filmi yapmaya �al��an
bir filmcinin (Mastroianni) hikayesini anlat�yordu. T�m d�nya �ap�nda
be�enilen, Oscar �d�l�ne �ok yakla�an ve Moskova Film Festivali'nde
B�y�k �d�l� kazanan bu filmden sonra, Fellini bir daha festivallere
kat�lmad�. "Giulietta Degli Spiriti " (1965) Fellini'nin ilk renkli
filmiydi. Doktorlar�n g�zetimi alt�nda LSD' yi denedikten sonra,
arkada�� Ernest Bernhard'�n �l�m�nden esinlendi�i "Il Viaggio di
G. Mastorna"n�n senaryosunu yazmaya ba�lad�. Bunu yap�mc�lar, oyuncular
ve hatta bir duru�ma y�z�nden uzayan bir prod�ksiyon haz�rl��� bunu
takip etti. En sonunda 10 Nisan 1967'de Fellini bir sinir krizi
ge�irdi ve bir ay evde tedavi g�rd�. Sonu�ta "Il Viaggio di G. Mastorna"
y� yapmaktan vazge�ti ve yeni yap�mc�s� Alberto Grimaldi daha �nceki
yap�mc� Dino De Laurentis'ten yakla��k yar�m milyar liret �demek
zorunda kald�.
60'lar�n sonuna
gelirken, Fellini i�ine azimle d�nd� ve Toby Dammitt'le "Tre Passi
nel Delirio"yu yapt�. Sonra televizyona d�n�� yapt� ve NBC i�in
bir saatlik program "Fellini: A Director's Notebook"u yapt�. Daha
sonra Petronius metinlerinin erotik bir uyarlamas� olan "Fellini
Satyricon"u yapt�. RAI (�talyan bir TV yay�n �irketi ) i�in y�netti�i
"I Clown"u (1970), "Roma" (1972) izledi. Bir �ocukluk nostaljisi
olan "Amarcord" d�rd�nc� Akademi �d�l�n� getirdi, ancak yapt���
i�lerin a��r� eksantrik oldu�u ve s�n�r tan�mad��� ele�tirileri
b�y�meye ba�lad� ve bu film son uluslar aras� ba�ar�s� oldu. Paul
Mazursky'nin "Alex in Wonderland"i ve Ettore Scola'n�n "C'eravamo
Tanto Amati"sinde rol ald�ktan sonra 1976'da "Il Casanova di Federico
Fellini"yi �ekti ve sadece Japonya'da izleyici buldu.
1970'deki "Prova
d'Orchestra" ve 1980'deki " La Citta delle Donne " filmlerinin ba�ar�s�z
olmas�ndan sonra Fellini kendi hayat�yla ve i�iyle ilgili notlardan
olu�an "Fare un Film" ile yay�mc�l��a ba�lad�. Bunu "E La Nave Va"
(1983) ve "Ginger e Fred" (1985) takip etti 1987'deki " L'Intervista
" zaman�nda projeleri i�in finans sa�lama da olduk�a zorlanmaya
ba�lam��t� ve sonu�ta 1989'daki "La Voce Della Luna" tamamlanan
en son filmi oldu. 1990'lar�n ba��nda birka� televizyon reklam�
�ekti ve 1993'te be�inci Akademi �d�l� olan ya�am boyu ba�ar� �d�l�n�
kazand�. 50. evlilik y�l d�n�m�nden bir g�n sonra, Fellini b�y�k
bir kriz ge�irdi ve komaya girdi. Hi� iyile�emedi ve 31 Ekim 1993'te
�ld�. 73 ya��ndayd�.
|