|
|
Biyografi
Do�um tarihi:
15
Mart 1943
Do�um yeri: Toronto,
Ontario, Kanada
Tobe Hopper
ve George Romero gibi David Cronenberg de �ok zekice yap�lm�� olmas�
ve �ok c�retkar olmas� ile izleyicileri �oke etmi� d���k b�t�eli
filmlerle ad�n� duyurdu. Di�er iki filmcinin aksine Cronenberg sadece
bir t�r filmin y�neticisi olmaktan s�yr�ld�. S�rekli ayn� temalar�
inceleyen �al��malar�, s�zc���n tam anlam�yla ger�ek bir "auteur"un
(kendisinin filmin yap�m�nda temel yarat�c� g�� oldu�u y�netmen)
izlerini ta��yordu. Cronenberg'in filmleri modern hayat�n yasaklanm��
arzular� ve sapk�nl��� konusunu irdeliyor ve insanlar�n kolektif
bilin�sizli�ini derinlemesine ele al�yor. Onun d�nyas�nda acayip
anormallikler, sanr�sal birle�imler, cinselli�in fiziksel ihtiyaca
oranla dengesizli�i yer al�yor. "Rabid"teki (1977) ya da "The Fly"
daki (1986) gibi v�cut de�i�ime u�ruyor ve �rk�n� bir �eye d�n���yor,
"Crash"taki (1996) ve "Videodrome"daki (1983) gibi ruh teknoloji
ile birle�iyor ve "Naked Lunch"taki (1991) ve "Dead Ringers"daki
(1988) gibi cinsellik tuhaf ve yabanc� oluyor. Cronenberg'in yapt���
i�ler insan fizyolojisini, psikolojisini ve cinselli�ini irite edici
bir �ekilde inceliyor. Cronenberg ba��ms�z bir gazeteci ve bir piyano
��retmeninin o�lu olarak 15 Mart 1943'te Toronto, Kanada'da do�du.
Aile ba�lar� kuvvetli bir orta s�n�f ailede b�y�yen Cronenberg,
�ocukken s�rekli yazard� ve �zellikle lepiopteroloji (g�ve bilimi)
ve botanik olmak �zere fen bilimlerine �ok fazla ilgi duyard�. 1963
y�l�nda Toronto �niversitesine �leri Fen Bilimleri ��rencisi olarak
girdi, �ok k�sa bir zaman i�erisinde bunun tatmin edici bulmayarak,
bir senesi dolmadan �leri �ngilizce ve Edebiyat� b�l�m�ne girdi.
Ayn� sene, yazd��� k�sa hikayelerle prestijli bir �niversite �d�l�
kazand�. Bu s�re i�erisinde s�n�f arkada�� David Secter'in "Winter
Kept Us Warm"�ndan (1966) �ok etkilendi. Daha �nceleri filmlere
�ok ilgi duymamas�na ra�men, bu ��rencinin �al��mas� ilgisini kabartt�
ve k�sa zamanda elinde bir kamerayla kiral�k evlerde tak�lmaya ba�lad�
ve b�ylece film yap�m�n�n ayr�nt�lar�n� ��rendi. �ki tane b�t�esiz
16mm film yapt� ve New York yer alt� film sahnelerinden ilham alarak
Iain Ewing ve Ivan Reitman ile Toronto Film Co-op'u kurdu. Avrupa'da
bir sene seyahat ettikten sonra Kanada'ya d�nd� ve 1967'de s�n�f
birincisi olarak okulundan mezun oldu. Cronenberg kendi filmlerini
yapmaya ba�lamak �zereyken, Kanada film end�strisi bir tak�m radikal
de�i�iklikler ge�iriyordu. 1030'larda John Grierson gibi isimlerle
geni� ve �retken bir belgesel film altyap�s� olan Kanada'n�n kurgu
film end�strisi ��kmek �zereydi. 60'lar�n sonuna do�ru , h�k�met
ve Kanada'da belgesel olmayan film prod�ksiyonunu harekete ge�irmek
amac�yla bir ad�m atarak Canadian Film Development Corporation'�
(Kanada film Geli�tirme �irketi- CFDC) kurdu. Avant-garde bilimkurgu
filmi "Stereo"yu (1969) yapt�ktan sonr, Cronenberg cinselli�in deneysel
bir incelemesini yapan karanl�k, s�rreal bir film olan bir sonraki
i�i "Crimes of the Future" (1969) CFDC taraf�ndan desteklenen ilk
filmlerden biriydi. Bu iki filmden sonra, Cronenberg sadece deneysel
�al��man�n bir ��kmaza s�r�kledi�ini fark etti ve izleyici kitlesini
geni�letmeye karar verdi. Reitman'�n yap�mc�l���n� �stlendi�i d���k
b�t�eli gerilim filmi "Shivers" (1975) ile Cronenbeg ilk vizyon
filmini yapt�. "Night of the Living Dead"i (1968) ve "Invasion of
the Body"i an�msatan "Shivers" da penisi and�ran parazitler bir
apartman dairesinde toplanm�� bir grup zengin uzman� seks manya��na
�eviriyor. "Shivers" ele�tirmenleri ikiye ay�rd�. CFDC taraf�ndan
finanse edilen "Shivers" i�erdi�i a��r� cinsellik ve �iddet i�erdi�inden
muhafazakar politikac�lar taraf�ndan �ok sert ele�tirildi, sol kanat
taraf�ndan ise gerici bir ahlak dersi vermekle su�land�. Di�er ele�tirmenler
(�o�unlukla Avrupal�lar) bu �al��man�n burjuvaya keyifli bir sald�r�
oldu�unu s�ylediler. Muhafazakarlar�n devam eden �ikayetlerine ra�men,
Cronenberg CFDC'nin dolayl� ve dolays�z olarak finanse etmesiyle
iki film daha yapt� - "Rabid" (1977) ve "The Brood" (1979). Bu iki
film de, "Shivers" ile birlikte fiziksel de�i�imin t�m uygarl���
dize getirdi�i bir ��lemeyi olu�turuyorlar. "Rabid"de eski porno
y�ld�z� Marilyn Chambers'�n canland�rd��� Typhoid Mary, kuduza benzer
bir hastal��a yakalanm�� Montreal �ehrini y�k�ma u�ratacak olan
kurbanlar�n� vah�i, a�z� k�p�ren birer hayvana d�n��t�rm��t�r. "The
Brood" da bir annenin inan�lmaz derecede b�y�k fiziksel �z�rleri
olan �ocuklar�ndan �fkesini ��karmas� anlat�l�yor. Cronenberg'in
b�y�k filmlerinden biri 1981'de gi�e hiti olan "Scanners" idi. Filmin
bilim kurgu �izgisi, Michael Ironside'�n ac�mas�z performans� ve
�nl� patlayan kafa sahnesi, Cronenberg'in ismini ev seyircilerinin
�tesine ta��d�. �ki y�l sonra �aheser say�lacak "Videodrome"u geldi.
"Videodrome" ; Marshall McLuhan'�n yaz�lar�n� Luis Bunuel'in g�rsel
c�retkarl���yla an�msatan, tamamen tuhaf post modern bir medya incelemesi.
Burroughs - esk bir tarzda anlat�lan filmde, sahtekar bir kablolu
televizyon operat�r� Renn, izleyenlerde beyin t�m�r� olu�turan gizemli
bir kablo ke�fediyor. �nsanlar ve medya ara�lar� beklenmedik, garip
bir �ekilde birle�iyorlar: video kasetler kalp gibi �arp�yor, bir
kaset insan karn�ndaki vajinaya benzer bir yaran�n i�ine tak�l�yor.
"Videodrome"un video korkusu g�ncel gibi g�r�nebilir, ancak teknolojinin
sorgulanmas� filmin ilk g�sterildi�i zaman yerine g�n�m�zle daha
alakal� gibi g�r�n�yor. Kendi ki�isel kabuslar�n� aradan ��kartt�ktan
sonra, Cronenberg g�receli olarak daha hafif bir �eylere y�neldi
ve bir Stephen King roman�n�n uyarlamas� olan "The Dead Zone"u y�netti.
Cronenberg ilk defa olarak bu filmin senaryosu i�in kalem oynatmamas�na
ra�men, filmde ,dengesiz psikolojiler ve hastal�klarla, Cronenberg'in
hemen tan�nan karakteristik �zelliklerini g�r�yoruz. "The Dead Zone"dan
sonra, Cronenberg Hollywoodlularca y�kselmekte olan bir y�netmen
olarak g�r�lmeye ba�lad�. Ona baz� senaryolar �nerildi, ama bir
�o�u g�l�necek kadar onun yarat�c� ilgi alan�n�n d���ndayd�. �nerilenler
aras�nda "Flashdance" (1983) ve "Top Gun" (1986) da vard�. En sonunda,
Cronenberg 1958 klasi�i "The Fly"(1986)�n tekrar yap�m�n� kabul
etti. �kisi de bir kan ��leni ve ya�lanmayla ilgili m�kemmel bir
metafor, ancak Cronenberg'in versiyonu orijinaline g�re daha rahats�z
edici ve duygusal a��dan daha g��l�. Film ayr�ca Cronenberg'in daha
�nceki gerilim filmlerindeki yak�nl�k ve yo�unlu�u hat�rlat�yor.
Sadece �� karakterden ve bir sahneden olu�an film, ba� karakterin
yava� yava� ve tiksindirici bir �ekilde v�cudundan tamamen kopan
uzuvlar�yla sinek-insan aras� bir yarat��a d�n��mesi �zerine kurulu.
Film hem finansal hem de ele�tirel a��dan muhte�em bir ba�ar� kazand�.
�n�n� sa�lamla�t�ran Cronenberg gerilim/bilimkurgu tarz�ndan biraz
uzakla�t� ve bir karakter analizi olan "Dead Ringers"� (1988) yapt�.
Film National Enquirer'da haber olan Marcus karde�lerle ilgili ger�ek
bir hikayeden uyarlama. Marcus karde�ler birbirini �ld�rmek isteyen
tek yumurta ikizi iki jinekologdur, film bu �iftin ki�iliklerinin
yava��a birbirinden ayr�lmas�n� ve birle�mesini ele al�yor. Cronenberg
"M.Butterfly"dan sonra o ana kadar �ekti�i filmler aras�nda en �ok
tart���lan "Crash"i (1996) �ekti. J.D. Ballard'�n olduk�a rahats�z
edici yer alt� klasi�inden uyarlama olan film �ngiltere'de tamamen
yasakland� ABD'de ise 17 ya� alt�n�n g�rmesi yasakland�; film anormal
bir cinselli�e, ruhsuz modern mimariye, duygusal bo�lu�a ve �arp�lm��
arabalara sahip bir d�nyaya olan rahats�z edici bir yolculuk. Ballard'�n
�al��mas�ndaki gibi, Cronenberg romans ve ba�tan ��karman�n bilindik
kli�elerini al�p, onlar�n yerine yabanc� ve s�rreal bir �eylere
d�n��t�r�yor. Kahraman�m�z James Ballard, cinselli�i bir bulu�madan
sonra de�i� bir araba kazas�ndan sonra ya��yor. Ayn� karakter daha
geleneksel yerler yerine k�t� yaralanm�� kad�n�n baca��ndaki yaraya
giriyor. C�retkar ve korkutucu, "Crash" 1996 Cannes Film Festivalinde
�zel J�ri �d�l�n� kazand�. 1999'daki filmi "eXistenz" i�in "Videodrome"
dan beri ilk defa kendi orijinal senaryosunu yazd�. Cronenberg'in
bir dergi i�in r�portaj yapt��� Salman Rushdie'nin ka�ak hayat�ndan
esinlenen film bir grup Luddite ter�ristten ka�an bir oyun tasar�mc�s�n�
konu al�yor. Cronenberg t�m Blade Runnervari gelecekte bilgisayar
teknolojisinin �st�nl���n� varsayan kli�elerin tam aksine filmi
bal�k konserve fabrikalar�n�n bioteknoloji fabrikalar� olarak kullan�ld���
bir ormanda kuruyor. Ayn� sene, Cronenberg'in Cannes Film Festivali'nde
ba�kanl���n� yapt��� j�rinin en tutulan filmler olan Pedro Almodovar'un
"All About My Mother"� (1999) ve Takeshi Kitano'nun "Kikujiro"su
(1999) yerine "Rosetta ve "L'Humanite" gibi karamsar filmleri se�ti
ve Cronenberg bir kez daha tart��ma yaratm�� oldu.
|
|