GENEL KAVRAMLAR
NETWORK’ÜN TANIMI
Yüzyılımıza ismini veren bilgi ve bilgi-işlem
teknolojisi her geçen gün daha hızlı şekilde gelişiyor, yeni buluşlar büyük ölçüde hizmetine sunuluyor. Bu
süreç içinde hızlı, güvenli, kapsamlı bilgi alış-verişinin önemi de artıyor.
Bilgisayar şebekesi, kendine has kapasite ve işlem gücü
olan birden fazla bilgisayarın çeşitli yollar vasıtasıyla birbirine bağlanması
sonucunda veri dosyalarının paylaşılması, program kullanımının ayrı ayrı
yapılabilmesi gibi imkanları sağlar.
KULLANIM
ALANLARI
Bilgi Taşınması:
Bilgisayar ağları bilgilerin
taşınması, izlenmesi,
oluşturulup yenilenmesi için birer araçtırlar. Bu bilgilerin
istatiksel rakamlar olabileceği gibi bir programın çalışması için gerekli
olan program kodları veya bir görüntünün bilgileri de olabilir. Bilgisayar ağlarında imtihan yapabilir ve öğrencilerin sorulara
verdikleri cevapları, cevaplama hızlarını imtihan sırasında öğrenebilirsiniz.
Ayrıca okul dışında açılan hatlar aracılığıyla bilgi
bankalarına ulaşabilir, başka bir kullanıcıya not bırakabilir veya bağlı olunan
merkezden ilgili haberler alınabilir.
Ses Taşınması:
Bilgisayar ağları temelde telefon hatlarından çok farklı değildirler.
Telefon hatlarında ses bilgileri taşınırken bilgisayar
ağında ses bilgileri de dahil olmak üzere her türlü bilgi çok daha hızlı
taşınabilir. Bilgisayar ağları çoklu ortama bağlı ses
sinyallerinin taşınmasında kullanılır.
Görüntü Taşınması:
Video cihazları aracılığıyla kayıt edilen görüntüler bilgi ağı
üzerinde taşınabilmektedir. Bu sayede bilgisayar
kapalı devre televizyon gibi kullanılabilir, konferansları izleyip, görüntü
aracılığıyla bu tür toplantılara katılabilinir.
BİLGİSAYAR
AĞLARININ SAĞLADIĞI AVANTAJLAR
1- Bir
bilgisayar ağının en önemli avantajı yazılım ve donanım paylaşımı sağlamasıdır.
Özellikle pahalı cihazların paylaşılmasında bu özellik çok
önemli bir konumdadır.
2- İletişim
ağlarının bir avantajı da ağdaki tüm bilgisayarların harddisklerinin
yedeklenmesi ve bakımlarının yapılması çok zor olmasına karşın iletişim ağı
kullanılan bir ağda sadece ana makinenin hard diskinin bakımının yapılması ve
yedekleme işleminin tamamlanması çok daha kolaydır.
3- Veri girişlerinde de ağların
büyük yararı vardır. Çünkü bir binada bulunan bilgisayarların
hepsinden aynı diske veri girişi yapılması sağlanmaktadır.
BİLGİSAYAR
AĞLARININ DEZAVANTAJLARI
1- Bir
bilgisayar ağı kurmak için iletişim ağı ara birim
kartları, iletimde kullanılan kablolar ve sonlandırıcılara ihtiyacımız vardır.
2- Özellikle
ana makinelerin hızlı olması gerekmektedir. Elimizde bulunan
bilgisayarlar yavaş ve eski teknolojiye sahipse en azından bir tane ana makine
olabilecek özellikte hızlı ve güçlü bir bilgisayar gerekmektedir.
3- İletişim
ağı kurmanın yazılım olarak da bazı dezavantajları vardır.
4- Bilgisayar
ağının etkin kullanılması için kullanıcıların kurulan sistemin kullanımı
hakkında eğitimden geçirilmeleri gerekmektedir.
5- Bir de
kullanılan yazılımların network sürümlerinin alınması gerekmektedir.
YEREL
ALAN AĞLARI (LAN)
Yerel alan ağları, aynı çalışma ortamında birbirleriyle ilgili
işlerde çalışan bir topluluk içinde veri alış-verişi ve bilgisayarın CPU, disk
gibi kaynaklarının ve yazıcı ,çizici gibi cihazların
paylaşılması amacı ile geliştirilmiştir. Yerel alan
ağlarında iletişim, genellikle bir bina veya binalar grubu, hastane, fabrika,
üniversite kampüsü ve benzeri alanlar ile sınırlıdır. Kablolu
veya kablosuz olabilir. Yaygın olarak kullanılan bir ağ
biçimidir.
LAN‘larda temel özellik sistemlerin aynı ortamda
veya birbirine yakın mesafede olmasıdır.Bu nedenle sistemde kullanılacak
kabloların seçiminde büyük esneklik vardır ve kablolama alt yapısı bir kez
kurulduktan sonra maliyetsiz bir iletişim ortamı sağlar. Genellikle de
UTP,STP ve koaksiyel bakır kablolar ile fiber optik
kablo türleri kullanılır.
BÜYÜK
ALAN AĞLARI (MAN)
Kurulan ağların birbirlerine bağlanması ağ
bağlantı ekipmanları ile yeterince güvenli ve ekonomik bulunmuyorsa ve ağların
bulunduğu ortamlar çok geniş alanlara dağılmış ise: Örneğin; büyük bir fabrika,
geniş bir üniversite kampüsü, çok fazla satış, üretim ve bağlantı noktası olan
işletmeler için MAN kullanılır.
Bu tür
bağlantılarda şu anda genelde modemler kullanılmaktadır. Modemler ile yerel telefon hatları kullanarak ağlar birbirine
bağlanmaktadır. Ortaya çıkacak topoloji ve protokol sorunları ise modemlerle birlikte
ya da modemlerden önce kullanılan ağ bağlantı ekipmanları ile çözümlenir.
GENİŞ
ALAN AĞLARI (WAN)
Gelişen teknoloji ve küçülen dünya bilgisayar
uygulama kolaylıkları sağlamıştır. Örneğin; ülkemizde
yüzlerce marketler zincirine sahip büyük perakende satış firmaları, onlarca
ilde faaliyet gösteren seyahat acenteleri, binlerce şubesi olan bankalar
bilgisayarların yardımıyla hem kaliteli hizmet vermekte hem zamanı iyi
kullanmakta hem de maliyetleri düşürmektedir.
MAN da aynı şehirdeki üniversite kampusünü
düşünürken WAN da yeryüzündeki hemen hemen tüm üniversitelerin birbirleriyle
bağlanması söz konusudur.
AĞ
DENETİMİNİ BELİRLEMEK
Ağınızı kurmaya karar verirken almanız gereken
ilk kararlardan biri, bir kişiye onun denetimini bırakıp bırakmamak olur.
Eş düzeyli denen ağ türünde, hiç kimse ya da hiçbir
bilgisayar ağın denetiminden sorumlu değildir. İstemci/
sunucu denilen diğer bir tür kurulumda, sunucu denilen bir bilgisayar ağa
erişimi denetler ve dosyalar ve bilgiler için merkezi bir depolama alanı işlevi
görür.
Eş düzeyli ağda hiçbir bilgisayar
denetleyici görevi görmediği için, ağdaki herkes eşit olup eş düzeydedir.
Ağdaki herhangi bir bilgisayar başka bir bilgisayarla eşit
olarak iletişim kurabilir. Ayrıca, bilgiler iki
bilgisayar arasında doğrudan akar.
BİLGİSAYAR
AĞLARININ GÖREVLERİ
Bir ağın en önemli görevi kullanıcılar
arasında iletişim sağlamaktır. Kullanıcıların, diğer
kullanıcılara ait bilgisayarların kaynaklarından yararlanmalarını sağlar.
Bu kaynaklar bir yazıcı, sürücü, ya da sabit disk olabilir.
Örneğin: Diğer bilgisayarların sabit diskinde duran bir veri dosyasına erişerek
onu kullanmak gibi.
PROGRAMLARIN
VE DOSYALARIN PAYLAŞILMASI
Bir çok programın
ağ uyarlamalarının alınması o programın ayrı
alınmasından her zaman daha ekonomik olacaktır. Örneğin bir ofisteki beş ayrı bilgisayar için ayrı birer adet veri tabanı
programı almak yerine ağın ana makinesine bir program almak ya da ağa uygun
yapıda kuruluş yapmak ve onun diğer kullanıcılar tarafından kullanılması gibi.
Ağ sayesinde kullanıcılar programların tamamından
yararlandıkları gibi belli izinler ve haklar çerçevesinde diğer kullanıcıların
dosyalarına da erişebilirler. Böylece diğer bir kullanıcının kendi
kişisel uygulamalannın yanısıra ortak birtakım çalışmaları da ağ içinde belli bir alanda yaparlar. Ayrıca bazı kullanıcıların
maliyet çalışmaları gibi bilgilerin gizlenmesi sağlanamamıştı.
KAYNAKLARIN
PAYLAŞIMI
Kaynak paylaşımı herkesin yüksek kaliteli bir yazıcıyı, bir diski,
bir modemi kullanması demektir. Başka bir deyişle
varolan sınırlı kaynakların ortaklaşa kullanımını sağlamaktadır.
Bilgisayarınız
bir ağın parçası ise ağda bir kişi,
ağdaki her hangi bir bilgisayara erişebilir ve bir sürücüye dosyaları kaydedip
ondan dosyalar alabilir veya ağ kurduğunuzda ağ üzerinde bulunan her hangi bir
yazcıdan siz de rahatlıkla çıktı alabilirsiniz.
Dosya ve
Klasörleri Paylaşmak:
Bilgisayarlarınız
bir ağ üzerinde ise, ağ
izninizin olduğu diğer kullanıcılara, bilgisayarınızda bulunan dosya ve
klasörlere erişim izni verebilirsiniz. Başkaları size erişimi
izni verdiyse, siz de onların sabit disk sürücüsü üzerinde bulunan dosyalara
ulaşabilirsiniz. Dosyalara erişim, sanki onlar sizin
kendi sabit disk sürücünüzdeymiş gibi kolaydır. Dosyaları bir bilgisayardan
diğerine kopyalayabilir veya taşıyabilirsiniz ve hatta diğer bilgisayarlardaki
dosyaları silebilirsiniz. Böylece diskete sığamayacak kadar
büyük olan dosyaları taşıyabilirsiniz.Bu kişisel dosyalarımızın herkes
tarafından okunabileceği anlamına gelmez. Dosyalarınıza kimin
erişebileceğini ve kimlerin yalnızca okuyup kimlerin aynı zamanda değiştirip
silebileceğini denetleyebilirsiniz.
Dosyalar fiziksel olarak bir bilgisayardan
diğerine taşınmak zorunda olmadığı için, belirli tür belgeler için ayarlanmış
konumlar belirtebilirsiniz. Örneğin; bir şirketin
hesap bilgisini bir bilgisayarda saklayabilir, ikincisine proje dosyalarını
kaydedebilir, üçüncüsüne de şirketin diğer belgelerini koyabilirsiniz. Belirli bir tür dosyaya gerek duyduğunuzda, bu yolla kesin olarak
onu nerede bulacağınızı bilirsiniz.
Belgeleri Güncel
Tutmak:
Bir dosyayı diskete kopyalamak
belki çok büyük bir iş değil diye düşünüyorsunuz. Belki değil. Dosyayı kopyalama zahmeti belki sizi sıkmayacak, fakat zaman zaman
bir takım sorunlar çıkabilir. Mesela bir dosya üzerinde birbirinden
habersiz olarak birden fazla kişi değişiklik
yapabilir. Bilgisayarınız ağ üzerinde olduğunda ise,
bir başkası siz üzerinde çalışırken dosyaya erişmek isterse, bu kişi bu
dosyanın kullanımda olduğunu bildiren bir ileti alır. Dosya
üzerinde çalışmayı bitirdiğinizde, kolayca değişikliklerinizi kaydedip dosyayı
kapatabilir ve herhangi biri sizden sonra bu dosyayı kullandığında, en son
halini kullandığından emin olabilirsiniz.
Elektronik Posta:
Ağ içindeki kullanıcıların birbirleri ile ya da gruplar arası
mesaj ve döküman göndermeleridir. Kullanıcılar
kolaylıkla birbirleri ile iletişim kurabilirler. Bu
arada bir posta kutusu yardımı ile de birbirlerine mesaj bırakırlar.
Ayrıca ağ kullanıcıları dikkat çekmek ya da hızlı bir
yanıt almak için birbirlerinin ekranlarına "anlık iletiler"
gönderebilirler. Aynı zamanda e-posta yolu ile iletişim
kurabilirler. Takımın bazı üyeleri işyerinde değilse,
postalarını denetlemek üzere bilgisayarlarını açtıklarında evde ya da tatilde
olsalar bile e-posta gönderilir.
BİR ÇALIŞMA GRUBUNUN OLUŞTURULMASI
Bir bölüm ya da bir proje grubu bir
çalışma grubu olarak tanımlanabilir ve ortak bir ağı kullanabilirler. Ağlar
zaten genellikle kullanıcı gruplarının oluşturulmasını destekler. Bir gruba dahil olan kullanıcı o grubun yararlandığı bütün
kaynaklardan yararlanır. Grup üyeleri bir; birlerine
mesajlar yollayabilir ve çalışma planlarını yaparlar. Gruplarla
çalışmak ve grupları izlemek kullanıcıları tek tek izlemekten daha ve rimli ve
kolaydır.
MERKEZİ YÖNETİM
Bir ağ ortamında çok sayıda
bilgisayarın sadece bir kullanıcı tarafından denetlenmesi herkesin kendi başına
çalışması anlamına gelir. Kullanıcılar farklı uygulamaları
kullanabilirler. Böylece ağ ortamı içindeki
bütünlük azalır. Bir ağ sayesinde gerçekleştirilen
bütünleşme ağ ortamı içinde tutarlı ve uyumlu bir çalışma ortamı sağlar. Bu
merkezi yönetim ağ ortamı içinde veri güvenliğini de
kolaylıkla gerçekleştirir. Yedekleme vb. hiz met işleri yine ağ
içinde kolayca yapılır.
Supervisor grupları denetlemekte, her grubun bir yöneticisi bulunmakta
ki bu yöneticiler kullanıcıların idarecileridir. Bu
yönetici verilen güvenlik yetkisi dahilinde grubuna bağlı bulunan
kullanıcıların haklarına müdahale ederek daha aktif ve hızlı bir çalışma
temposu yakalayabilmektedir. Bu sisteme dinamizm kazandırmak açısından çok önemlidir.
KİŞİSEL BİLGİSAYARLARIN VERİMLİ KULLANILMASI
Kapasitece daha
küçük ve yetenekleri daha az
olan kişisel bilgisayarların, bir ağ ortamında yeterli özelliklere sahip bir
ana makineye bağlanarak kullanılabilmesi, daha ucuz olarak bilgisayar ve
program edinilmesini sağlar.
TEMEL BİLEŞENLER
AĞ İŞLETİM SİSTEMİ YAZILIMI
Ağın işletimini sağlayan özel bir yazılımdır. Ağın
yönetimi, işletimi, kaynakların kullanımını sağlayan bu yazılım genellikle
büyük firmaların ürünü olarak geliştirilmiş ürünlerdir.
Ağ işletim sisteminin temel görevi ağ
kaynaklarının kullanımının sağlanmasıdır. Ağ kaynaklarının yanı sıra ağın
güvenliği ve denetimini de sağlayan ağ işletim
sistemlerinin çok sayıda özellikleri vardır. Çünkü ağ
ile birlikte kullanıcıların yapabildikleri işler artar ve sistemin denetimi
güçleşir.
HİZMET BİRİMİ (ANA MAKİNE / FILE SERVER)
Ağ işletim sistemini işleten
bilgisayardır. İş istasyonları hizmet birimine bağlanarak
ağa dahil olurlar. Ağın denetimini, yazdırma vb. temel işlemleri hizmet birimi sağlar.
Sunucunun yapması gereken görevler ve içinde depolanan bilgiler çok
önemlidir; bir çalışana sunucu bilgisayarı kendi kişisel makinesi olarak
kullanmasına izin vererek, bilgileri kaybetme tehlikesini göze almak istenmez.
Sunucu çöktüğünde, ağ çöker ve hiçbir bilgisayar ağ
kaynaklarına erişemez ya da birbiriyle iletişim kuramaz. Fakat
sunucu çöktüğünde, ağdaki diğer bilgisayarların iletişim kurmayı
sürdürebilecekleri biçimde bir istemci/sunucu ağı kurabilirsiniz.
İŞ İSTASYONU (WORK STATION / TERMINAL)
Hizmet birimine ve dolayısıyla
ağa bağlı olan bir bilgisayar, iş istasyonu (work station) ya da (Node) olarak
adlandırılır. İş istasyonlarının kendi sabit diski
olabileceği gibi disksiz de olabilir. Disksiz iş istasyonları ağ arabirim kartlarında yer alan özel bir ön yükleme
(BootRom içerisinde) programı ya da açılış programlarını içeren bir disket ile
hizmet birimine bağlanır.
AĞ
ARABİRİM KARTI
(NETWORK
INTERFACE CARD)
Ağ içinde ana makine ile iş istasyonlarını birbirine bağlar. Network Interface Card (NIC) olarak da bilinir. Ağ kartları genellikle, bilgisayar içerisine sonradan eklenirler.
Kartlar ağ tipine uyum göstermek zorundadırlar.
Ağ kablolarındaki
seri sinyalleri PC' lerdeki paralel veri yollarına taşıyabilmek için ağdaki
bilgisayarlar baskılı ve devre kartlarından birine ihtiyaç duyarlar. Bu kartlar verinin biçimini paralelden seriye dönüştürebilir ve
sinyalleri kuvvetlendirerek gerekli mesafelere gitmelerini sağlarlar.
İŞLETİM
SİSTEMİ ÖZELLİKLERİ
Ağ işletim sistemleri, tek bir kişisel bilgisayarın
çalışmasını sağlayan işletim sistemlerine göre çok daha üstün özelliklere ve
yeteneklere sahip olmak zorundadır. Bunların başlıcaları şunlardır;
1.Dosya ve Dizin Hizmetleri:
Ağ içindeki
çok sayıda kullanıcı bir hizmet birimindeki dosyalara
ve programlara kolay ve güvenli olarak ulaşmak ister. İşletim
sistemleri kullanıcıların dosyalarını istedikleri kişilere kullanım izni
verebilme özelliğine sahip olmalıdır.
2.Hata Toleransı:
Ağ işletim sistemi, sistemde oluşabilecek arızalara karşı ağı
korumalıdır. İşletim sistemleri ağın güvenli çalışmasını sağlamak zorundadır
ve oluşabilecek hataları en az seviyeye indirmelidir.
İşletim sistemlerinin bozuk-bloğu yönlendirme ve disk aynalama gibi
yeteneklere sahip olması gerekir. Bozuk bloğu
yönlendirmede küçük bir yazılım parçası harddisk sürücüyü izler. Amacı sürücüdeki manyetik ortamın bozuk bir bölümünden kaynaklanan
arızaları bulmak ve düzeltmektir. Disk aynalama için
iki harddiske ihtiyaç vardır. Birinciye kopyalanan
veriler aynen ikinci harddiske de gönderilir.
3.Kayıt Koruma:
Kayıt koruma özelliği kullanıcının veri tabanındaki bilgilerin
herhangi bir arızaya ya da bozulmaya karşı korumasıdır. TTS (Transaction
Tracking System) olarak adlandırılan bu sistemde işlem (transaction)
kayıtlardaki değişikliği ifade eder.
4.
Güvenlik:
Ağ ortamında kullanıcılar genellikle bilgilerini bir başka
makinenin (genellikle hizmet biriminin sabit diskinde) saklarlar. Bu durumda kullanıcılar bu bilgilerin güvenliğinden kendi sabit
disklerine göre daha fazla kaygı duyarlar.
Çok sayıda kullanıcının çok
sayıda dosya ve dizinle uğraşması nedeniyle ağ işletim
sisteminin en büyük görevlerinden birisi dosya ve dizin sisteminin güvenliğinin
sağlanmasıdır.
5.Uzak Erişim:
Çevrim
içinde uzak iş istasyonlarına bağlanmak gerekir. İşletim
sistemi çevrimiçi ve çevrimdışı uzak istasyon bağlantısını desteklemelidir.
6.Köprü (Bridges):
Köprüler
bir ağın diğer bir ağ ile iletişim kurmasını sağlar. İşletim sistemi köprünün kolayca tesis edilmesini sağlamalıdır.
7.Geçitler (Gateways):
Geçitler ağın farklı iletişim protokollerine sahip ağlara
bağlanmasını sağlarlar. Çok yüksek bir seviyede LAN'
ları birbirine bağlamak için bir geçit kullanmanın (bir e-posta geçidi gibi)
temel avantajı LAN-içi iletişim devrelerinin fazla miktarda veri taşıma
zorunluluğunun ortadan kalkmasıdır.
Geçit olarak çalışan
bilgisayarlar çok fazla işlem yaptıklarında iç bağlantı devreleri bu kadar fazla veri taşımak zorunda değildirler.
8.Tekrarlayıcılar (Repeater):
Tekrarlayıcı, basit ve küçük bir kutudur. Yaklaşık olarak
bir PC boyutundadır ve iki parça ağ kablosu arasına
bağlanır. Kablo üzerindeki dijital sinyalleri yeniden
zamanlandırır, üretir ve bu sinyallerin yollarına devam etmesini sağlar.
Tekrarlayıcı LAN' ın alanının büyütülmesini sağlar.
Modern tekrarlayıcılar, ağın çalışmasını gösteren ışık-yayan
diyotlar gibi, çeşitli özelliklere sahiptirler. Bağımsız veya raf yapısını içeren
değişik fiziksel düzenlerde bulunabilirler.
9.
Yönlendiriciler (Router):
Yönlendiriciler köprülerden de mantıklı çalışırlar. bir köprü sadece iki tarafındaki bilgisayarların
adreslenebilip buna uygun çalışırken, yönlendiriciler bütün ağı tanırlar. Hangi
bilgisayarın ağ üzerinde nerede olduğunu, ağdaki
köprülerin ve diğer yönlendiricilerin yerlerini de bilirler ve buna göre
davranırlar.
Özellikle çok büyük ve yoğun trafik yaşanan ağlarda çok işe yararlar.
Çünkü ağın belli bir kısmında trafik çok yoğunsa, gönderecekleri bir mesajı
daha az trafik olan bir rotadan gönderirler. Böylece trafik düzenleyiciliği yapmış olurlar. Bu büyük ağların çok ihtiyaç duydukları bir durumdur.
10.
Ağın Yerleşimi
(Topology):
Bir ağın yerleşimi, kablolama sistemine ve makinelerin
birbirleriyle iletişim biçimine göre düzenlenir. Ağ
içindeki bilgisayarların fiziksel düzenine ağın yerleşimi (topology) denir.
Ancak ağın içinde yer alacak bir makinenin ağın düzenine uyum
sağlamadan önce ağın içindeki sinyal alış-verişine uyum sağlaması gerekir.
Topolojiler doğrusal (Bus) olabileceği gibi, daire (Ring)
biçiminde de olabilir. Ayrıca Yıldız (Star), Mesh ve Ağaç (Tree)
biçiminde de topolojiler vardır.
11.Ethernet Protokolü:
Eş eksenli (Coaxial) bir kablo ve
buna bağlı ağ arabirim kartları ve bir yazılım
temelinde iş istasyonlarını birbirine bağlayan işletim sistemidir. İletişim kablo üzerinden gönderilen iletilerle sağlanır. Bu iletiler bilgiyi gönderenin ve alacak olanların adreslerini,
bağlantı numarasını vb. bilgileri taşır.
İşletimin temel prensibi CSMA / CD (Carrier Sense Multiple Access
with Collasion Detection)' dır. Bu yönteme Çarpışma
Yakalamalı Hat algılama ve çoklu erişim denir.
KABLOLAMA
LAN'
LARDA KABLO BAĞLANTISI
Lan' lar
içinde bulunan terminaller, dosya yada disk-server ve çevre birimlerine bağlı
bulunmalıdır. Fakat birbiriyle bağlantısı için tek çeşit
kablo bağlantısı yoktur. Avantaj ve dezavantajlarına
göre değişik tür kablolar bu bağlantılarda tercih edilmektedir.
Bir zincirin, en zayıf halkası kadar
güçlü olması gibi, ağınız da yalnızca bilgisayarlar arasındaki bağlantılar
kadar sağlamdır.
LAN'
LARDA KABLO TÜRLERİ
Çift Burgulu Kablolar:
Düşük maliyet ve düşük performans
esaslıdır. Genelde küçük boyutlu sistemlerde kullanılır. Diğer kablolara göre daha ucuzdur. Elektroniksel olarak
gürültyü katsayısı hemen hemen diğer ağ kablolarına
yakındır. Tıpkı bilgisayarın seri portunu kullanarak veri
alışverişi yapmak için kullanıldığı gibidir.
Çift burgulu
kablolar iki ayrı özellikte olabilirler. Dıştan ayrıca
izole edilmiş olan (Shielded Twisted Pair) STP ki evlerimizde elektrik
taşıdığımız kablolar buna örnek olarak verilebilir. Diğeri
de ek izolasyon yapılmamış olan (Unshielded Twisted Pair) UTP kablodur.
UTP, Lan uygulamalarında yaygın olarak kullanılan,
ikişer ikişer birbirine dolanmış dört çift kablonun bir dış kılıf içerisine
konduğu bir kablo türüdür. Bildiğimiz ince telefon kabloları
gibidir.
STP kablolar çok yüksek verim gerektiren yerlerde kullanılır.
Örneğin; özel bir bağlantı şeklinde UTP kablo ile 4 Mbps veri
taşınabilirken STP ile 16 Mbps veri taşınabilmektedir.
UTP tipi kablolar aynı zamanda
10baseT olarak da tanınırlar ve RJ-45 olarak adlandırılan konnektörlere
bağlanırlar. UTP kabloları, dışarıdaki elektriksel ortamda
yalıtyılmış olma derecelerine göre 1 ile 5 arasında numaralndırılmıştır.
Genellikle yıldız topolojisinde kullanılır. Bu da
bilgisayarları birbirlerine bağlamak için Hub' a
ihtiyaç duyulacağı anlamına gelir.
Çift burgulu kabloların genel özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
– Saniyede 1 Mbps (Saniyede 1 mega bit veri)' dan fazla veri
taşıma hızı vardır.
–
Montajı ve bağlantısı kolaydır.
– Gürültü (parazit)
düzeyi pek fazla değildir.
– Oldukça ucuza
mal edilebilir.
Coaxial
(Koaksiyel) Kablo:
Bu tür kablo yakından tanıdığımız bir uygulamadır. Örneğin;
evimizdeki anten ile televizyon arasındaki kablo bir koaksiyel kablo türüdür.
Bilgisayar ağlarında kullanmılan genellikle 50 W empedansa
sahip iken televizyon için kullanılan kablonun empedansı 75W değerindedir.
Koaksiyel kablo 100 Mbps' dan daha hızlı bir değerde veri
iletişimi sağlayabilir. Kablo kalınlığına göre kalın
(Thicknet) ya da ince (Thinnet ve cheapernet) olarak adlandırılır. Koaksiyel kablo kullanım alanlarına göre ikiye ayrılır. Bunlar Baseband (dijital uygulama) ve Broadband (analog uygulama)
olarak adlandırılır.
Ülkemizde genel
olarak baseband kablo kullanılmaktadır. FDM -
Frequency division multiplexing (Frekans çeşidine göre çoklama) özelliğini
sahip değildir.Yani Baseband koaksiyel kablolar sadece sayısal veriler (digital
data) taşıma özelliğine sahiptirler ve taşıma hızları düşüktür. Broad koaksiyel kablo ise FDM özelliğine sahiptirler. Bu kablo türü analog veri taşıma özerlliğine sahiptir. Bununla birlikte FDM sayesinde tüm radyo frekanslarının geçişine
izin verir (audio ve video dahil). Ayrıca sayısal
verilerde bir frekans bandı içerisinden taşınabilir.
Baseband kabloda aynı anda tek
veri iletişimi yapılırken Broadband kabloda ise hem
Koaksiyel kabloların genel
özellikleri şu şekilde sıralanır:
- Evimizde bulunan anten ile televizyon
arasındaki kablo koaksiyel
kablodur.
- Genellikle yıldız topolojisinde
kullanılmaktadır.
- Baseband ve broadband koaksiyel olmak üzere
iki çeşittir.
- Çift burgulu kabloya göre daha avantajlıdır.
Fiberoptik Kablo:
Verinin en hızlı
şekilde en uzağa erişilmesi işlemi fiberoptik kablolar sayesinde daha kolay
hale gelmiştir. Taşıma kablosunun empedansından dolayı
meydana gelen kayıplar kablo ve ortamdan meydana gelen gürültü fiberler
sayesinde en aza indirilmiştir. LED (Light emitting diode) ve ILD
(Injector laser diode) gibi ışık üreten diyotlar sayesinde elde edilen veriler
taşınırlar ve bir optik diyot sayesinde tekrar elektrik sinyaline çevrilerek
sistem akışı sağlanır. İletimde ışık kullanıldığı için hız ve
güvenlik artmaktadır.
Fiberoptik kablonun özellikleri
şu şekilde sıralanır:
- Yüksek transmisyon kapasitesi ve yüksek
değerde band genişliği,
- Diğer kablolara göre fiziksel olarak daha
ince ve hafif,
- Çok uzak mesafelerde daha düşük kayıplar,
- Tümüyle elektriksel izolasyon şansı,
Bu özelliklerin yanında belirtilmesi
gereken; fiberoptik kablolar uygulama maliyeti açısından oldukça pahalı
olmasına rağmen çok büyük ağlarda kullanımı her geçen gün artmaktadır.
RJ45
Yıldız modeli ağlarda
kullanılan bağlantı kablosunun ucuna takılan, 8 teli dogru sırada
yerleştirebilmeniz ve kontrol edebilmeniz icin şeffaf olan, telefonlarda ahize
ile telefonun gövdesi arasındaki kablo uçlarında kullanılana benzeyen plastik
uç elemanına verilen addır.
RJ11
RJ45 konnektörü ağlarda kullanılırken
RJ11 konnektörü ise telefon hatlarında kullanılmaktadır. Bu konnektör en
fazla 6 tel alabilir; 2,3,4 ve 5. pinleri
vardır baştaki ve sondaki pinler bulunmaz. Bazı RJ11
konnektörlerde sadece 3 ve 4. pinler bulunur.
CAT
5
Çift bükümlü kabloların en yaygın kullanılan çeşiti Catagory5
kablodur ve 100 Mbps hızını desteklemesi nedeniyle tercih edilirler.Network
kartlarına RJ 45 adı verilen arayüzlerle bağlanırlar. RJ 45 telefon
kablolorunda kullanılan RJ
Category1: Telefon iletişiminde
kullanılan kablodur.Sadece sesin aktarımında
kullanılabilinir.
Category2: Veri iletim
hızı 4 Mbps. 4 çift telden oluşur.
Category3: Veri iletim
hızı 16 Mbps. 4 çift telden oluşur fakat 3 çifti kullanılır.
Category4: Veri
iletim hızı 20 Mbps.
Category5: Veri iletim
hızı 100 Mbps. Ethernet topolojisinde kullanılan en yaygın kablo çeşitidir.Veri
iletim hızına düşen maliyet oldukça ucuzdur.
Category 5 kablosu, CAT5 olarak da bilinir, bugün bir çok networkde
kullanılan standart haline gelmiş bir çeşittir. CAT5 kablosu
telefon kablosuna çok benzer ama özellikleri çok farklıdır. Telefon kablosu (CAT1) Ethernet networkde kullanılamaz. CAT5
100 Mbps kadar bir hızı destekler.
Networkde hub
kullanacaksanız CAT5 kablosuna ihtiyacınız olacaktır. Category
5 kablo yaklaşık
Kros Kablo
CAT 5 kablonun bir ucunun sol
üstteki şekilde, diğer bir ucunun sağ üstteki şekilde RJ 45 konnektörlerine
takılması ile oluşan kablodur.
HUB
KULLANIMI
Hub, tüm yolların bir araya geldiği ve trafiğin herhangi bir yöne
akabileceği bir trafik kavşağı gibidir. Bir ağ sisteminde
, NIC'lerden gelen kabloların birleştiği Hub en az pahalı olan
bileşendir. Hub toplayıcılar olarak da adlandırılır. Üç ya da daha fazla bilgisayarı bağlamak ya da bir yazıcıyı
doğrudan ağa bağlamak istenildiğinde, bir hub'a gereksinim duyulur. Yalnızca iki bilgisayarın bağlanacağı durumda bile hub düşünülür.
Doğru hub'ı seçmek ve konumunu belirlemek, ağın başarımı için
önemlidir.
Hub bir bilgisayardan bilgi çerçevesi
aldığında, çerçevenin hedefinin hangi bilgisayar olduğuna bakmadan, çerçeveyi
kendisine bağlı diğer bilgisayarların tümüne gönderir. Her bilgisayar çerçevedeki hedef adresine bakar ve çerçevenin
kendisine ait olup olmadığını belirler. Böylece,
ağdaki tüm bilgisayarlar paketi görebilir, ama yalnızca paketin gönderildiği
bilgisayar paket üzerinde işlem yapabilir.
Bir hub'da kabloları
bağladığınızda, hub bilgisayarın giden iğnelerinden bilgi
Hub'ları birbirine eklemenin bir yolu da, onları bir ana hub'a
bağlamaktır. Ana hub'ın etrafındaki tüm hub'lar ağa bağlı olan iş
istasyonlarına hizmet eder.
Herhangi iki hub arasındaki bağlantı kopacak olursa, halen bağlı
olan bilgisayarlar ağda kalırlar. Bu, genellikle
yıldız veri yolu topolojisi (star bus topology) olarak adlandırılır. Çünkü
iş istasyonları hub'lara yıldız biçiminde bağlanmışlarken, hub'lar bir veri
yolu ağı gibi bağlanmışlardır (hub'lar bir merkez nokta yerine doğrudan
birbirlerine bağlanmışlardır).
TOPOLOJİLER
Mesh
Topoloji
Ağdaki bütün uçların
birbirine bağlandıkları ve ağ üzerindeki hiçbir ucun
arasında fiziksel bağlantının kopuk olmadığı topolojidir. Bu
yapıdaki ağlarda her zaman iletişim vardır.
Tipik olarak mesh topolojisi en geniş ya da en önemli yerlerin
bağlandığı ağlarda kullanılır Örneğin; bir kuruluşun 4 veya 5 ana merkezi ile
çok sayıda uzak ofisi olduğunu varsayalım. Her bir ana
merkezde birer server ve bu server' ların dağıtık bir veritabanı idare etmek
için iletişim kurmak zorunluluğu olsun. Server'lar arası iletişimden
emin olabilmek için merkezler arasında artık hatlar içeren bir mesh topoloji
kullanmak gerekir.
Bus
Topoloji
Bu topolojide her bilgisayar tek bir
iletim kablosuna bağlanabilir. Her bilgisayar diğer
bilgisayar ve cihazlarla iletişim kurabilir. Her
düğüme bir adres verilir. Özel bir düğüme giriş yapmak
için kullanıcının yalnızca adresi bilmeye ihtiyacı vardır.
Bu topoloji sık olarak Lan'larla birlikte
kullanılır. Çoğu topolojilerde olduğu gibi er terminal
mesaj göndermeden önce yolu kontrol ederek herhangi bir mesaj gelip gelmediğine
bakar. Yol tüm terminallerce paylaşıldığı için
mesajlar gönderildiği terminalin adresi ile iletilir. Mesaj
hangi adrese aitse o terminale ulaşır.
Bu yapıda yıldız topolojideki gibi
merkezi bilgisayara birçok kablo bağlama sorunu yoktur. Bu iş tek bir
kablo ile halledilebilir. Diğer bir avantajı da; herhangi bir
terminalin arızası veya devre dışı kalması topolojinin çalışmasını etkilemez.
Dezavantajı ise terminaller arasında minimum bir mesafenin
olması gerekir ki sinyaller uygun bir biçimde ulaşabilsin. Bunun yanında
ağ yöneticisi için tanımlamaları tüm şebeke de
yürütmek çok zordur.
Bu mimaride yıldız topolojide olduğu gibi
topoloji güvenlik özelliği yoktur. Tüm mesajlar tek
bir yoldan verildiği için güvenlik ancak otoriter bir topoloji kullanıcısı
aracılığıyla sağlanabilir.
Ring Topoloji
Bilgisayar ağlarına alternatif diğer bir topoloji ise Ring (halka)
topolojidir. Birçok biçimde halka kurma imkanı vardır.
Ring topolojiler bir daire biçiminde yerleşmiş iş istasyonlarından oluşur. Merkezi bir bilgisayar yoktur. Burada
kablonun belli bir tarafında arıza olsa dahi veri kablonun öbür tarafından
gelerek iletim devam eder.Halka topolojinin en önemli özelliklerinden birisi de
her terminal veya bilgisayarın eşit katılma ve faydalanma hakkının olmasıdır.
Bu topolojinin dezavantajı ise kompleks bir yönetim
sisteminin olması.
Yıldız Topoloji
Tek bir merkezi bilgisayara bağlanmış birden fazla araçtan
oluşur. Tüm iletişim önce merkezi bilgisayara gider.
Bu durumda merkezi bilgisayar, işlemleri ve şebekedeki diğer
bilginin paylaşımını kontrol edebilir. Bu durumu bir
telefon sistemine benzemektedir. Telefon sisteminde olduğu gibi bir eleman
başka bir elemanı arar. Fakat bu olay tüm elemanlara bağlı bir santral
kontrolüyle olur.
Mesajların yapısı merkezi
birimin bilgisayarının kontrolüyle santralden geçerken iletilir. Örneğin; bir
banka öteki şubelerle iletişimi kurmak ve kontrol edebilmek için tipik olarak
yıldız şebeke kullanabilir.
Bu topoloji yeni iş istasyonları eklemek için uygun bir
yapıdadır. Yıldız şebekenin bir avantajı da basitliktir. Fakat şebekenin tek
noktadan kopması problem oluşturur. Eğer merkezi bilgisayar bozuksa diğerleri
birbirleriyle haberleşemezler. Bu yapı
UTP kablo ile kullanıldığında, bağlantı
mesafesi 100 m'yi aşarsa sinyal iletimi
olamayacağından bağlantı gerçekleşemez.
Bu yapının diğer bir avantajı da; şebeke yöneticisinin belli
noktalara, diğerlerine göre daha fazla yetki verebilmesidir. Bu yapıdaki bir
şebekenin en büyük zayıflığı merkezi bilgisayara birşey olması durumunda tamamen
çökmesidir.
Tree (Ağaç) Topoloji
Bu topoloji isminden de anlaşılacağı gibi ayrı topolojilerin
birleşmesinden meydana gelir. Bu topolojinin alt katmanları ayrı topolojilerden
oluşabilir. Örneğin; bir apartmanın ya da bir şirketin her bir katında bulunan
çeşitli topolojilerin, tree topoloji kullanılarak tek bir ana server'a
bağlanması olayıdır.
Bu topolojide veri iletişimi
yavaş olabilir. Bir kol (alt topoloji) fonksiyonunu durdurur ise diğer
topolojiler bundan etkilenmez.