Rakoszyce

Wieś wielodrożnica, ok. 10 km na pd.-wsch. od Środy Śl. Mieszka tu ok. 2000 osób, jest 80 domów, 32 gospodarstwa ponad 2 ha. We wsi Zakład Mechanizacji Rolnictwa, PGR, Ośrodek Zdrowia, szkoła podstawowa, sklepy spożywcze, tekstylny, apteka, Klub Rolnika, kiosk "Ruchu". Niemiecka nazwa wsi - Rachschutz.

W pd.-wsch. części wsi znajduje się zespół dworski. Posiadłość ta od pocz. XVIII w. często zmieniała właścicieli, najczęściej przez małżeństwa córek. Z rąk Falkenhayn-Buchow przeszła do v. Lessów, następnie do v. Dobschutzów, od 1838 do v. Stoessenów, kolejno Mannów, a w końcu weszła w skład majoratu v. Kramstów w Chwalimierzu. Obecnie zespół uzytkowany przez PGR.

Dwór z ok. 1800 r. przebud. XX w., jednopietrowy, prawie kwadratowy, murowany, tynkowany, dach czterospadowy. W elewacjach zach. i pd. wejścia w środkowych częściach wydzielonych czterema pilastrami w porządku doryckim. Wejścia zamknięte pólkoliście, nad wejściem zach. tarcza herbowa Dobschutzów. Obiekt ostatnio remontowany (Pl.1).

Na pd. od dworu rośnie lipa drobnolistna w wieku ok. 250 lat, o obw. 420 cm. wys. ok. 25 m, z podciętą koroną (Pl.2).

Obszar na wsch. od dworu to 3 hektarowy park założony w XIX w. w stylu angielskim. W drzewostanie znajdziemy tu: dęby, kasztanowce, klony, lipy, robinie, sosny i topole. Na skraju parku niewielki prostokątny staw. We wsch. części leżą fragmenty rozbitego obelisku. W parku urządzono obecnie plac zabaw dla dzieci.

Na teren zespołu dworskiego prowadzi brama o formach neogotyckich z pocz. XIX w. Przejazd sklepiony ostrołukowo zwieńczony fryzem arkadowym i sterczynami. Na środkowej sterczynie kartusz herbowy Mannów, dwie tarcze herbowe w polach między łukiem bramy a fryzem (lewa Dobschutzów) (Pl.5). Od pn. znajduje się furta również sklepiona ostrołukowo, a obok dom odźwiernego parterowy, murowany, tynkowany z dachem uskokowym, z częścią otworów zamkniętych łukiem ostrym. Po przeciwnej stronie bramy fragment muru z blankowaniem.

Budynki folwarczne: oficyny, stajnie, obory i stodoły z k. XIX i pocz. XX w., murowane, tynkowane, jedno- i dwukondygnacyjne, z dachami dwuspadowymi.

Kościół filialny pw. św. Jana Nepomucena z II poł. XIX w., w stylu neorenesansu niderlandzkiego. Orientowany, jednonawowy z pieciobocznym prezbiterium i oskarpowaną diagonalnie wieżą od zach., murowany licowany cegłą. Dach na nawie dwuspadowy, na prezbiterium pięciospadowy, na wieży iglica ośmioboczna, kryte blachą. Iglica zwieńczona sterczyną z kulą i krzyżem. Na murze wystającym nad dach od strony prezbiterium również krzyż. W narożnikach przy wieży ćwierćkoliste ryzality. Okna zamknięte półkoliście, obramowane ze zwornikami. Gzymsy wieńczące. W zewnętrzne ściany kościoła wbudowane są trzy płyty grobowe z XVII w. v. Falkenhaynów oraz v. Gentreichów. Wyposażenie kościoła z XIX i XX w. (Pl.3). Wokół kościoła znajduje się cmentarz ogrodzony współczesnym płotem stalowym ażurowym. Zachowało się na nim kilka nagrobków z XIX i pocz. XX w. Na zach. od kościoła kaplica grobowa, na której ścianach znajdują się: epitafium Carla Christopha v. Lesta (vel Lista) z II poł. XVII w. oraz dwie z całopostaciowymi płaskorzeźbami mężczyzny i kobiety w strojach z okresu renasansu.

W zach. narożniku cmentarza znajduje się krzyż pokutny typu maltańskiego o wymiarach 71x77x32 cm z granitu (Pl.4).

Na wsch. od kościoła stoi budynek OSP w formie rotundy z k. XIX w. murowany, tynkowany z dachem stożkowym zwieńczonym sterczyną z kulą. Do rotundy przybudowano drewnianą, szlowaną wieżyczkę z dachem dwuspadowym (Pl.6).

Dom nr 8 z k. XIX w., jednopiętrowy z mieszkalnym poddaszem, murowany, tynkowany, dach naczółkowy. Gzymsy międzykondygnacyjny i wieńczący. Elewacja wsch. dzielona pilastrami., wejście między pilastrami we wnęce zamkniętej łukiem (Pl.11).

Dom nr 28 z II poł. XIX w., jednopiętrowy, murowany, tynkowany. Dach naczółkowy z powiekami i szczelinami. Gzymsy miedzykondygnacyjny, podokienny i wieńczący, pilastry narożne i dzielące, wejście między pilastrami we wnęce zamkniętej półkoliście (Pl.16).

Dom nr 32 z k. XIX w., jednopiętrowy, murowany, tynkowany, dach dwuspadowy. Od ulicy ryzalit pozorny zwieńczony tympanonem na fryzie arkadowym, z oculusem. Gzymsy międzykondygnacyjny, podokienne piętra i strychu w szczytach oraz wieńczący, okna sklepione łukiem odcinkowym obramowane, na piętrze z obdasznicami. Pod gzymsem wieńczącym szereg okienek i blend w formie wolego oka. Okna poddasza w szczycie zamknięte półkoliście, nad nimi większe wole oka (Pl.17).

Dom nr 45 z k. XIX w., jednopiętrowy z poddaszem, murowany, tynkowany, dach dwuspadowy, od ulicy z naczółkiem, w nim powieka. Gzyms wieńczący. Od wschodu wejście między pilastrami we wnece zamkniętej połkoliście. Półkoliste okienka strychu (Pl.8).

Dom nr 49 z pocz. XX w., jednopiętrowy z mieszkalnym poddaszem, murowany, tynkowany. Dach dwuspadowy z powiekami. Gzymsy podokienny piętra i poddasza oraz wieńczący, pilastry narożne, a w elewacjach dłuższych również dzielące. W szczycie pod kalenicą oculus, pod nim okna poddasza zamknięte półkoliście, a po bokach podobne mniejsze okienka strychu. Na parterze znajduje się sklep spożywczo-monopolowy (Pl.9).

Szkoła podstawowa z pocz. XX w., jednopiętrowa, murowana, tynkowana, z dachem czterospadowym. Wejście w ryzalicie wspartym na filarze tworzącym podcień. Ryzalit również z dachem czterospadowym, zwieńczony sterczyną (Pl.13).

Po przeciwnej stronie drogi stoi współczesna kapliczka z figurą Matki Boskiej w oszklonej gablocie (Pl.14).

Na wsch. od drogi do Kryniczna znajduje się współczesny cmentarz ogrodzony siatką, z metalowym krzyżem, zadrzewiony brzozami.

Na pd. od cmentarza na świerku znajduje się zasiedlone od kilku lat gniazdo bocianie (Pl.10).

Przy drodze do Budziszowa stoi współczesna kapliczka z figurą Chrystusa w oszklonej gablocie (Pl.7).

Na pd. od wsi na zach. od drogi do Świdnicy Polskiej zbudowano w latach 70-tych XX w. osiedle mieszkaniowe dla pracowników PGR wg typowych projektów z płyt prefabrykowanych (Pl.18).

Obok osiedla wzniesiono w 1984 r. Ośrodek Zdrowia również wg typowego projektu (Pl.19).

Powyższy tekst oraz towarzyszące mu zdjęcia, plan wsi i szkicowa mapa gminy Środa Śląska pochodzą z książki "Miasto i Gmina Środa Śląska. Monografia krajoznawcza" autorstwa Jerzego Maciejewskiego i Jerzego Załęskiego, wydanej we Wrocławiu w 1991 roku przez Komisję Krajoznawczą OddziałuWrocławskiego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Jest ona 12 zeszytem z serii "Inwentaryzacja krajoznawcza województwa wrocławskiego".