R I C O R D I D A L T E M P' P A S S A T'
S' ç' hai temp' Rulà' compr'm', ch' iu nun poss',
mezz' chil' d' sal' fin' e mezz' d'
sal' gross'.
Ogg' c'è tutt' pront', fors' sarà
più bell',
iu p'rò m' arcord' quann' s' usava
al pistèll'
p'r ciaccà' al sal' ch' s'rviva p'r
salà' l'insalata.
S' pist'llava p'r 'na mezza giurnata
finché nun s' n' faceva un bel
vasétt'
da pudéll' usà' su ogni manicarétt'.
N'antra cosa ch' s' faceva al temp'
mia,
era d' bruscà' l'orz' lung' la via;
p'r fall' c'era n' affar' d' latta,
roba da pog',
ch' s' girava sbattend'l' sopra al
fog'
e ogni tant' da un tassèll' i s'
dava n' ucchiata
finché la sumenta drenta nun s' era
bruscata.
Quann' era pront', s' piava al
macinin'
e s' girava la mant’nicchia finché
nun era fin'.
Po', méss'l' a bullì' nt'la
caff'ttiera,
s' b'veva a la mattina... altr' nun
c'era!...
A Pasqua, scusémm' s' salt' cum' un
grill' nt' un prat',
p'r dolc' s' faceva la ciambella e
al buzz'lat'
s pr’parav’n’ nt’ la conca e s ‘ lassav’n’ a l’vità
prima d’ purtall’ a coc’ nt'al forn'
a legna d’ G’rvà.
Cèrt' sér' s' magnava la crescia sul
panar'
sa un fil' d' erba e un po' d' sal'
amar'
ch' ricavami, ciaccat' sa'l pistèll',
giorni a dietr', pigiand'l' nt'al
mastèll'.
L' donn', ogni s'ttimana, prima d' usalli...
m'ttev'n' i l'nzoli a la moscia p'r
sbiancalli
sa la ç'nigia li cupriv'n'
interament'
p'rché div'ntass'r' più belli e più
lucènt';
giù la funtanina, li lavav'n' dop'
magnat'
e li m'ttev'n' a la moscia sopra un
prat'.
S'andava a coj' i grugni sopra la
Gradina...
o a Lurét', nt'al bosc', a tajà' la
sparagina.
Chi ç' aveva al cavall' era un
signor'...
cunviveva sa'l cuntadin' tutt'
l'or';
i v'ndeva la sumenta da piantà'
nt'l' ort'
e i purtava via al pr'sciutt' prima
ch' s' era accort';
al' cunvinceva che un pugn' d'
upinella
era più nutriènt' d' na fetta d'
murtatella.
Giù da Baldu s' andava al gran' a
macinà'
E lu t' dava sol' la sembula da
magnà';
al bianc', t' diceva, t' fa mal'...
abbi pazienza...
nun sai vézz'... p'rché vòi ruvinatt’ l’esistenza.
V'ndém'l'... dam'l' ai Signori ‘sti
maiali...
lassam'l a lora certi dolori
int’stinali!...
E te magnavi un tozz' dur' e ner'
che difficilment' riuscivi a rifall'
dal s'dér'.
L' pègur' girav'n' dapp'rtutt', in
ogni via...
ç' l' avev'n' : Pietracc',
Scandalli, Ruggeru, G'r'mia;
l' purtav'n' al pascul', sia sa'l
sol' oppur' mòll'
finché n' arturnav'n' a casa ch'
èr'n' satoll'.
Nòn fr'gavami p’r magnà i f'nocchi a Curnetta,
ch' abitava dop' al paés' vo' p'r la
Cupetta
e, facènn' fénta d'giugà' a pallon',
anch' d' sera,
oltr' la panza n' rimpimi ancò' la
canuttiera
S' era d' invern' e nun aveva
n'vicat'...
a cavuli andavami su ogni prat';
a primavera po', scalzi cum'
Val'ntinu,
p'r al paés' giugavami a
rimpiattinu.
A la sera, drenta casa, chiusa la
porta,
s' viveva sa bigatti e animali d'
ogni sorta.
T'alzavi la mattina sa cèrt' bozz'
dapp'rtutt'
che nòn curavami sulament' sa'l
distrutt';
nun ç' avemi al campanèll' fòra dal
purton'
ma sol' 'na maniglia sa sotta un
bussaton'
ch' un', sbatteva s’cond’ al pianu
ch' abitava,
finchè un’, alla finestra s’
facciava
e po' lu' fuggiva d' corsa
v'luc'ment'
mentr' te i luccavi dietr' :
d'linquènt'...
va' a bussà' a mam'ta, brutt'
lazzaron'...
guai a te s' t ' chiapp' ….
mascalzon'!!...
Al V'nardì Sant' c'era la
pruc'ssion',
passava G'sù mort' mentr' s'
brugiav'n' i lampion'
che sa drenta 'na candela accesa, d'
céra,
sott' al vènt' s' inc'ndiava cula
sera.
Nòn, v'stiti cum' i Cristiani a l'
Cruciat',
girami l' raganèll', d' legn'
fabbricat',
p'r fa' rumor' in maniera ch' la
festa
fuss' rumurosa e a tutti manifesta;
al prèt' pr'dicava da la loggia d' Annamaria :
p'ntit'v' d' quell' ch' avé' fatt'
gent' mia,
al Signor' è mort' e era innucent’,
p'r salvà' v' altri ch' sét' chi
pr'sènt'...
v' altri p'ccatori, b’st’miatori,
'gnuranti!...
E nòn ç' dicemi :par’ch’c’labbia sa
tutti quanti.
Avrén' sbajat'... cèrt', ma tant’ temp fà...
È inutil’ ch’ ç’al continui a ricurdà
sarén' un po' tonti, fors’, anch'
ignuranti,
miga p'r forza, p’rò, scemi tutti quanti!...
Dop’ la predica, giù la chiès' s'
arturnava
E ugnun’ sa un bag’ G'sù mort’
salutava.
Al Sab't' Sant' s' andava, sa 'na
buttiglietta,
a pià' in chiesa un po' d' acqua
b'n'detta
che al prèt' nt' na mastella aveva
b’n’dit
e a la gent' dop' v’niv’n’
distribuit’.
Passata primavera, ai primi d' l'
estat',
s' batteva al gran', che giall' era
d’v'ntat',
su l'ara d' casa in du' s' faceva al
pajar'
in mezz' a la pula, la vacca e al
sumar'.
Garibaldi e Fiurett' sol' ç' avev'n'
la tr'bbiatric',
tutta d' legn', purtata da l' Orsa
cum' mutric'
e andav'n' da tutti i cuntadin' dal
paés'
che, in chi giorni, nun badav'n' a
spés';
e s' faceva festa su l'ara al s’on'
d'un urganett',
e s' ballava, e magnava sia al
padron' ch' al purett';
s' scannava l'oca più grossa e più
bella,
sa la galina più vecchia e d' vin'
'na mastella;
s' f’st’ggiava sotta casa o nt'l' ort'
finché nun s' facev'n' l'or' più
cort'
e, mezzi imbriaghi, s'arturnava
nt'al lètt'
dop' avé' dat' a la cumar' un bel
bagétt'.
In autunn', quann' l' castagn' èr'n'
rivat',
l' bruscav'n' p'r strada o v'niv'n'
l'ssat';
l' pr'parav'n':Carola d' Totu,
Z'naid' d' Palanca, dop' l' fadig',
assiem' a Gigia d'la Marchetta e a
Peppa Dig'
lung' l' strad' dal paés' o in
qualch' vigul' v'cin'
oppur' dietr' la puntunata d' Giuliu
d' Ballarin'.
Inoltr' s' v'ndev'n' pur' l'
sument', ch' usava
bruscall' sopr' al garbon' insiem' a
la fava...
finché s' arivava a Natal' spéss' sa
la nev'...
cusavami p’r custruicc’ un pup' d'
nev'...
tiravami fòra i scarpon' da pog'
chiudati,
artigianalment', dai scarpari
rinumati
ch' èr'n' : Giuà d' Peppa Grossa,
Ces'r' dal Gubbett',
G'zianu d' Clurinda e Taccalit' cul
v'cchiett'.
Natal' era, d' l' ann', la festa più
bella...
s' faceva l' alb'r' sa sopra qualca
caramella;
al più signor' ç' m'tteva p'rfin'
‘na m’larancia sa qualch' mandarin'
ch' t' artruvavi, a la B'fana, nt'al
calzett'
sia dal più ricc' che dal più
purétt'.
Al diciassètt' d' G'nnar' c'era la
festa d' Sant' Anton'...
s' b'n'diva la vacca, al porc', la
pègura, al piccion';
po'…. c'era la ruttura d'la brocca ch' s' usava
romp'la a forza d' bastunat' ch' i
s' dava.
C'era anch' l' alb'r' d'la cuccagna, tutt' vònt',
ch' p'r salicc' su sub't' ugnun' era
pront',
p'rò scivulava e spess' al
malcapitat'
cascava p'r terra tutt' scunsulat.
Sopra sa la lonza, la salsiccia e un
bel pr'sciutt',
cer’n’do' pòi secchi e 'na palla d' distrutt'.
Chi ç' arivava era tutta roba sua
finalment'
e arpudeva scènn' giù tutt'
cuntènt'.
Cuscì passava l'ann', vulav'n' l'
stagion'
e nòn intant' cr'scemi, vivend' nti
rion';
ogni tant' calchidun' in silenzi' s'
n' andava,
mentr' la vita nostra indif’rent’
s'guitava.
Nun capimi che assiem' a lora era
sparit'
un p'zzett' d' cul monn' ch' ç'
aveva div'rtit'.
Ora sén' vecchi, asp'ttan' sol' la
p'nsion'
sugnand' quell' ch' succ'deva
durant' l' stagion'.
Ogg’ è tutt’ gambiat’ ‘nt’stu Pes’
e al temp’ passa senza più surpres’,
p’ccat’… Ien’ i ho vulut’ tant’ ben’
ma vulein’ ancora, cr’det’m’, nun cunvien’
è temp’ pers’….sultant’ al passat’
se capit’ v’rament’, po’’ avè un significat’
ma… nt su sfasc’ d’ paes’ mudern’,
p’rtend’ quest’, è vulè ess’ un Padretern’.