Διαβάστε, αργά και απολαυστικά εί δυνατόν, αυτό το βιβλίο. Μέα από τις 570 σελίδες αυτής της πολύ όμορφης ελληνικής εκδόσεως, ξαναμεταφέρθηκα σε εκείνες τις θυελλώδεις στιγμές της Ιστορίας και ξανάζησα τον κόσμο του εστεμμένου αυτοκράτορος από την εποχή που νεαρός επισκεπτόταν την Αθήνα έως την αποφράδα στιγμή που πισώπλατα δολοφονήθηκε από ένα δόρυ συνωμοτών χριστιανών. Ο συγγραφέας απλώνει όντως μπροστά στα μάτια μας όλη τη ζωή, τις ανησυχίες, τις σκέψεις, τα όνειρα, τις απογοητεύσεις, τις σχεδιάσεις του Ιουλιανού, αλλά και των στενών του φίλων, μέσα από έναν πανέξυπνο και εναλλασσόμενο τρόπο γραφής που χρησιμοποιεί επιστολές, μονολόγους, αφηγήσεις και άλλα πολλά, έναν τρόπο γραφής που πατάει πάνω σε μία διαρκή κινητικότητα, πέρα δώθε πέρα δώθε, στο τώρα, στο μετά και στο πριν και περνά αυτό που θέλει να περάσει δίχως να αφήνει αίσθηση καθηλώσεως (παρά το μεγάλο μέγεθος του βιβλίου) στον αναγνώστη. Ο Γκορ Βιντάλ είναι ένας πολύ μεγάλος συγγραφέας που εκτός από τον αριστοτεχνικό τρόπο της γραφής του διακρίνεται, στο συγκεκριμένο βιβλίο του τουλάχιστον, για μία αυστηρή ιστορικότητα. Οι άπειρες λεπτομέρειες με τις οποίες βομβαρδιζόμαστε μέσα σε αυτές τις εκατοντάδες σελίδες, έχουν όλες ιστορική βάση και αποδεικνύουν στους γνωρίζοντες ότι ο Βιντάλ έχει προφανώς διαβάσει όλες τις πηγές της εποχής. Συνεπώς ο “Ιουλιανός” δεν είναι ένα τυχαίο λογοτέχνημα αλλά μία έντεχνη χρονογραφία. Είναι ένα βιβλίο που, κατά την ταπεινή προσωπική μου άποψη φυσικά, δεν επιτέπεται να απουσιάζει από καμμία βιβλιοθήκη σοβαρών Ελλήνων. Είναι επίσης ένα από τα βιβλία που εγώ θα συνέστηνα ως πλέον κατάλληλο για δώρο προς ανθρώπους που αγαπάμε ή εκτιμούμε και θέλουμε να ανασκαλίσουμε μέσα τους την ελληνική φωτιά (Β.Ρ.)

Eνα ιστορικό διήγημα. Ο βρετανός φιλόλογος L.R. παρουσιάζει εδώ μία συγκλονιστική αφήγηση, δοσμένη μάλιστα μέσα από τα μάτια του ίδιου του μεγάλου στρατηλάτη των Καρχηδονίων Αννίβα που κάποτε έφθασε με την φοβερή στρατιά του μπροστά στις πόρτες αυτής της ίδιας της Ρώμης. Σε μία ωραία μίξη του ιστορικού στοιχείου με το φανταστικο-λογοτεχνικό, ο L.R. παρουσιάζει όλη τη ζωή του Αννίβα, από τα παιδικά του χρόνια στην Καρχηδόνα, έως τον αυτοχειριασμό του, πολλά πολλά χρόνια αργότερα στη Βιθυνία, πριν πέσει στα χέρια των Ρωμαίων. Η αφήγηση πλημμυρίζει από έντονες σκηνές και συναισθήματα, αλλά και από την πολυεπίπεδη αγριότητα ενός κόσμου που πολεμούσε μέχρι τελικής πτώσεως έναν άλλον και ενός ανθρώπου που πίστευε ότι μπορούσε ν’αντιμετωπίσει την αγριότητα με αγριότητα. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης περιφέρεται σε πεδία μαχών και τόπους εκτελέσεων, σε τείχη πολιορκουμένων πόλεων αλλά και (κυρίως προς το τέλος) σε απόμερες ρωμαϊκές επαρχίες. Μία διαφορετική όψη μίας διαφορετικής αρχαιότητος, της άγριας βορειαφρικανικής, καθώς και μίας αμείλικτης εποχής που τη σημάδευε η ανάγκη που επέβαλε στη ρωμαϊκή Σύγκλητο η γνωστή κραυγή “η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί”(BΡ)

Το βιβλίο αυτό του Iταλού συγγραφέα Κλαούντιο Ρουτίλιο, έχει μεγάλο ενδιαφέρον για τον αναγνώστη, γιατί τον φέρνει σε επαφή με την ενδιαφέρουσα κοσμοθέαση και ηθική ενός πολύ αρχαίου έθνους, «ομότροπου» σε πάμπολλα προς εκείνο των Ελλήνων. Και γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον, γιατί έχει γραφεί όχι από έναν τυχαίο μελετητή, αλλά από έναν σύγχρονο πολυθεϊστή και ένθερμο θρησκευτή του Ρωμαϊκού Πανθέου. Ιδιαίτερα κεφάλαια αφιερώνονται στους Θεούς Ιούπιτερ, Ιούνο, Μαρς, Βήνους, Φλόρα και Αντζερόνα και παρατίθεται επίσης στο τέλος του βιβλίου το πλήρες ρωμαϊκό μηνολόγιο και εορτολόγιο της Αυτοκρατορικής Εποχής

Αυτή η πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική εργασία του Γερμανού καθηγητού Clemens Zintzen, πρωτοδημοσιευθείσα σε αρχαιογνωστική επιθεώρηση το 1965 και ανατυπωθείσα το 1974 στο Die Philosophie des Neoplatonismus, έρχεται να διαπραγματευθεί το μεγάλο, τόσο ιστορικό όσο και λογικό πρόβλημα της μετακυλήσεως των λεγομένων Νεοπλατωνικών φιλοσόφων σε σφαίρες έξω από τις κλασικές προδιαγραφές της Ελληνικής Φιλοσοφίας, παρακάμπτοντας σε ό,τι αφορά στη μαγεία και το μυστικισμό ακόμη και τις θέσεις τους φερομένου ως ιδεολογικού γενάρχου τους, Πλάτωνος. Ξεκινώντας με αναφορά στην ευρυτέρα πνευματική κατάσταση της ύστερης αρχαιότητος, ο Zintzen παρουσιάζει τέσσερις σημαντικούς εκπροσώπους αυτού του φιλοσοφικού ρεύματος, το οποίο, όπως ο ίδιος παραδέχεται «υπέδειξε στον άνθρωπο τη σωτηρία έξω από την αυστηρή φιλοσοφική προσπάθεια» και «δεν έχασε παραδόξως ποτέ» τη γοητεία του. Αυτή η ιδιαίτερη αναφορά, γίνεται στους Πλωτίνο, Πορφύριο, Ιάμβλιχο και Πρόκλο (σελ. 19 – 58) και το μικρό αυτό αλλά υπερενδιαφέρον βιβλίο κλείνει με τα επιλεγόμενα του συγγραφέως που βεβαίως εμμένει στην παραδοσιακή λογική θέση της Ελληνικής Φιλοσοφίας και καταλήγει με τα ακόλουθα λόγια: «Το τέλος του νεοπλατωνισμού στην Αθήνα προκλήθηκε όχι μόνο από εξωτερικούς λόγους, δηλαδή με το κλείσιμο της σχολής το έτος 529. Οι ίδιοι οι πλατωνικοί απομάκρυναν το διαυγές φως από το άλλοτε ανθισμένο δέντρο της πλατωνικής φιλοσοφίας περιορίζοντας αρχικά την έλλογη γνώση, υπερβαίνοντάς την κατόπιν με τη μυστικιστική έκσταση και αντικαθιστώντας την στο τέλος με τη μαγεία, και το οδήγησαν έτσι σε μάρανση. Το δέντρο όμως αυτό είχε τόση ζωή μέσα του, που οι ρίζες του βλάστησαν ξανά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση». (Βλ.Ρ.)

Έχουμε εδώ ένα ακόμη συλλογικό βιβλίο, από εκείνα που αρέσουν ιδιαίτερα στον γράφοντα, εκείνα δηλαδή όπου κάποιοι (αρκετοί) συγγραφείς, καθηγητές και μελετητές καταπιάνονται με ένα θέμα, από τις πολύ προσωπικές γωνίες ενός εκάστου, σχεδόν εξαντλώντας το. Εδώ βεβαίως, το θέμα είναι τέτοιο που μάλλον δεν εξαντλείται ποτέ: πρόκειται για τον Έλληνα ʼνθρωπο, δηλαδή για εκείνον τον καταχρηστικό ενικό τύπο, όπως πολύ σωστά σημειώνει στην αρχή της εισαγωγής ο διακεκριμένος ελληνιστής Vernant, του θαυμαστού πολύπλευρου και πολύτροπου υποκειμένου αυτού που γενικά αποκλαλείται «ελληνικό φαινόμενο». Αυτός λοιπόν ο πολύπλευρος Έλληνας ʼνθρωπος, εξετάζεται στο ως άνω βιβλίο από 10 πολύ γνωστούς καθηγητές κλασικών σπουδών (Γάλλους, Ιταλούς και Αμερικανούς) όπως τεριάζει στην φύση του, που πάει να πεί πολύπλευρα. Η γνωστή ιστορικός Claude Mosse εξετάζει την οικονομική ανέλιξη από τους αγροτικούς αρχαϊκούς χρόνους έως την κοσμοπολιτική πλέον ελληνιστική στιγμή που τα συστατικά στοιχεία του Ε.Α. διεχύθησαν στην νέα απεραντοσύνη που κάποτε κατόρθωνε να απαξιώνει και να αφανίζει ακόμη και αυτό το αρχέγονο κέντρο. Ο Yvon Garlan καταπιάνεται με την πολεμική πτυχή του ελληνικού κόσμου ακόμη και με την μισθοφορική της εκδοχή ή τη σχέση του στρατιωτικού στοιχείου με το πολιτικό, ενώ οι Ιταλοί Giuseppe Cambiano και Luciano Canfora αναπτύσσουν την ηλιακή, θεσμική και διανοητική πραγμάτωση του ελεύθερου ανθρώπου, ο πρώτος, και την φύση, τον τρόπο και την θέση του πολεμιστή και βουληφόρου πολίτη, ο δεύτερος. Ο James Redfield εξετάζει τις πτυχές του οίκει (ιδιωτικού) βίου, ιδίως των γυναικών (όπου έχω αρκετές ενστάσεις), ο Philippe Borgeaud καλύπτει τα περί της σαφώς ανεπιθύμητης αγροικίας, ο Oswyn Murray εξετάζει τις διάφορες μορφές της κοινωνικότητος, ο Mario Vegetti την θρησκευτικότητα και θεολογία, και, τέλος ο Charles Segal την χρήση του ματιού και του αυτιού στην μορφωτική (διαμορφωτική) διαδικασία. Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, με πλήθος λεπτομερειών για τον απαιτητικό αρχαιογνώστη. Κάθε αυτοτελές κείμενο ακολουθείται και από ιδιαίτερη βιβλιογραφία. (B.P.)