Wersja 6.0 z 4/3/2003r.

Wstęp

"Góreccy i ich protoplasci: Wieruszowie, Kowalscy, Walknowscy, Niemojewscy" to część trzecia opracowania poświęconego odtworzeniu genealogii i opisu rodzin Gulińskich, Niewodowskich i Góreckich, a także przedstawieniu rodu Janina. Niżej umieszczona praca uaktualniana jest w miarę uzyskiwania nowych danych.

Góreccy należą do stosunkowo nielicznego rodu wielkopolskiego Wieruszowa, z którego znanych jest jedynie kilka głównych gałęzi. Według Żychlińskiego i Bonieckiego ród pochodzi od dwóch braci Piotra i Benedykta Wieruszów, synów Lutolda, żyjących na przełomie XIV i XV wieku, a wywodzących się z Ziemii Wieluńskiej. Długosz natomiast w swych "Klejnotach" wywodzi ród z Miśni.

Szczupłe dane źródłowe dotyczące przedstawicieli gałezi Góreckich występujących w źródłach XVI i XVII wieku kierują poszukiwania w stronę szerzej opisanych przez Bonieckiego i Żychlińskiego linii Wieruszów Kowalskich, Niemojowskich i Walknowskich.

Linie Wieruszów i ich potomków przedstawione są na niniejszej stronie.

Benedykt (Bieniasz) Wierusz, starosta ostrzeszowski w 1386 r. (1), od 1382 r. sędzia generalny ziemski wieluński (2) i opolski, mianowany przez Władysława Jagiełłę (3), w roku 1401 fundował klasztor oo. Paulinów i dwa kościoły w Wieruszowie. (4) W Ziemii Wieluńskiej posiadał Wieruszów, Kowale, Niemojowo, Osiek, Cieszęcin, Cieciułowo, Żytniowice, Wiktorowice, zamek w Kopanicy z przyległymi wsiami, Walknowice (Walichnowe) i część miasta Praszki, (5) które jego brat Piotr zamienił za dziedziczną wieś Michałów (16km N od Wieruszowa), a na co uzyskał pozwolenie od Władysława Jagiełły w roku 1392. W roku 1409 Benedykt, podkomorzy wieluński zginął pod Malborkiem w walce z krzyżakami.

Piotr Wierusz z Kowal, brat Benedykta dziedziczył początkowo Michałów i część Wieruszowa. W roku 1456 jego syn Marcin Wierusz dziedziczył na Kowalach (6).

Benedykt, brat Piotra miał synów Klemensa, dziedziczącego na Kowalach i w Wieruszowie, który poległ pod Byczyną w 1450 r. (7), Władysława na Walknowie, i Bieniasza, rotmistrza spod Grunwaldu (8) na Niemojowie i Osieku. Czwarty syn Benedykta, Lutold, starosta wieluński 1414-15, chorąży wieluński w 1420 r., w latach 1418-32 piastował funkcje sędziego ziemskiego wieluńskiego (9). W r.1418 był też kapitanem wieluńskim (10). Posiadał Wieruszów, Białą i Kąty (11,12,13,14,15)

Nazwisko Góreckich jako typu odmiejscowego pochodzi od nazwy Góra, Góry lub Górki, miejscowości niewątpliwie leżących na terenie ziemii wieluńskiej, najprawdopodobniej w okolicach Wieruszowa. Może nią być Górka Wieruszowska (7 km W od Wieruszowa), lub Górki, leżące w obrębie klucza Wieruszów Niemojowskich: Kloski, Górki, Lututowa i Dymki (ok 20 km NE od Wieruszowa).

Jan Wierusz Niemojowski występujący w źródłach z drugiej połowy XVI wieku dziedziczył Górki i Kloski. Jak podaje Żychliński, Samuel, bratanek Jana i syn Łukasza posiadał te same Górki (16). O ile można wierzyć autorowi (17), linia ta wygasła w dwóch pokoleniach. Dobra niniejsze miały więc przejść w posiadanie innych linii Niemojowskich: Marcina i Bieniasza, lecz później Górki i jej właściciele nie występuja w źródłach. Pierwsi znani Góreccy rodu Wierusz, pochodzący z pierwszej połowy XVI wieku muszą wywodzić sie z tych właśnie Górek. Niestety dzisiaj trudno jest ustalić kto i kiedy rozpoczął oddzielną linię Góreckich.

Paparocki, a za nim Niesiecki (18,19) pod rodem Wieruszów podawali, że "wieku mego był Maciej chorąży poznański i pisarz polny...od którego zostało potomstwo". Zgodnie z zaleceniem Dworzaczka (20), wiadomość tą trzeba uznać za wiarygodną. Należy tu dodać, że w czasie domniemanej śmierci Macieja Góreckiego w 1585 roku Paprocki liczył sobie około 45 lat, musiał więc znać przynależność rodową sekretarza królewskiego Macieja. W latach 1555-1566 Maciej Górecki jako namiestnik Zygmunta Augusta na starostwie lwowskim otrzymywał polecenia królewskie, a w roku 1563 sąd lwowski rozstrzygał spór między Maciejem Góreckim i Kasprem de Castilione, złotnikiem krakowskim. W 1567 Maciej uzyskał w dzierzawę od króla wieś Mszanę (20A).

Współczesny natomiast autor A. Bieniaszewski (21) powołując się na Polski Słownik Biograficzny (22) podaje daty piastowania urzędu chorążego poznańskiego na lata 1547-1584, dodaje iż Maciej był starostą pobiedziskim (20 km na E od Poznania), lecz przypisuje go do rodu Sokola. Wedlug autora Maciej jako poseł woj. ruskiego podpisywał akt odnowienia unii z Wielkim Księstwem Litewskim w 1569 roku. (23) Według innych źródeł Maciej Górecki był dworzaninem króla Zygmunta I Starego i Stefana Batorego (24,25)

Mikołaj Rej w "Zwierzyńcu" tak opisywał Macieja Góreckiego chorążego poznańskiego i pisarza polnego:

Ten Rzeczypospolitej służył z dawnych czasów,
Gdzie gardła nie litując używa niewczasów.
Acz z młodych lat swoich, gdy na dworze służył,
W rycerskich sprawach swoich przed inszymi płużył.
Ale iż prawdę mówił, tam gdzie sie godziło,
Przetoż k'dalszym postępkom to mu przeszkodziło.
Wszakże cnym zachowaniem nic mu nie odchodzi,
Zdarzy Pan Bóg, że szczęście wżdy mu to nagrodzi.

Drugiego przedstawiciela linii Góreckich, Rocha z drugiej połowy XVI wieku przedstawiał Niesiecki pod rokiem 1575.

W roku 1625 na sejmiku deputanckim Wojciech Górecki z Galewic (pow. wieluński) i Stefan Bielski z Białej (pow. wieluński) poswiadczali szlacheckie pochodzenie Stefana Nycza (7a).

Na podstawie wykazu elektorów królewskich Boniecki zaliczał Piotra Góreckiego z ziemii wieluńskiej, który w roku 1632 głosował za wyborem króla Władysława IV (8), oraz Wacława Góreckiego podpisujacego z Ziemią Wieluńską elekcję króla Jana Kazimierza w roku 1648 (26) do rodu Wieruszowa.

Jak podaje Boniecki, Bolesław Górecki, Wierusz, podpułkownik gwardii królewskiej, otrzymał w roku 1720 wieś Białą, położoną w ziemii wieluńskiej (27). Jan-Wacław Górecki, skarbnik wieluński w 1720 roku, miał syna Samuela.(28,29)

Do Wieruszowców na podstawie kryteriow Bonieckiego należy rownież zaliczyć Tomasza Góreckiego, assessora i deputanta piotrkowskiego na sejmik miejski sieradzki w roku 1791.

Góreccy posiadają wlasną odmiane herbu Wieruszowa, którą znajdujemy w "Herbarzu szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego. Spośród pięciu przedstawień graficznych herbu Wieruszowa, herb Góreckich charakteryzuje sie na wpół tautologicznym klejnotem, w którym na tle strusich piór umiejscowiono przód kozła . Niestety autor nie podał zródeł swej wieloletniej pracy, w której znajdują się wizerunki niemal siedmiu tysięcy odmian herbowych.

Typowe stroje szlacheckie z XVI w. przedstawia ilustracja C i D. Zbroje rycerzy z XIV, XV i XVI w. przedstawia ilustracja A i B. Wygląd typowych dworków szlacheckich przedstawiają następujące ilustracje: E , F , G i H.

Jak już wspomniałem istnieje niewiele podań z XVII i XVIII wieku dotyczących rodziny. Dopiero pod koniec XVIII występuje na Wołyniu prawdopodobnie główna gałąź Góreckich. Nieco poźniej, w czasie Wiosny Ludów odnadujemy Góreckiego rodu Wieruszowa. Ojciec Pawła, który w roku 1848 walczył pod dowództwem gen. Bema na Węgrzech (30) pochodził spod Krakowa. Dziećmi Pawła Góreckiego byli Zygmunt, Kazimierz i Janina. W wieku 51 lat Paweł wraz z synem Zygmuntem walczyli do końca pierwszej wojny światowej w legionach Piłsudskiego. Zygmunt ur. 3.V.1891 r. poślubił Stefanię z domu Indyka ur. 15.XI.1908, a zmarłą 12.VI.1997 w Darłowie. Zygmunt jako ochotnik Wojsk Polskich w latach 1920-1921 brał udział w wojnie polsko-rosyjskiej. Po roku 1945 osiadł w Trąbkach Wielkich k. Gdańska, gdzie do końca życia (9.IX.1962) był kierownikiem szkoły podstawowej. Jedynym synem Stefanii i Zygmunta był Zbysław ur. 26.IV.1926 r. w Bolesławiu k. Olkusza, literat (31) i działacz społeczno-kulturalny w Darłowie. Dzieci Zbysława to Grażyna i Ewa. .

Literatura i źródła