Asfalt  Kaplamaların  Bakımr:

 a-Amaç:

Karayolları bakım örgütlerinin başta gelen faaliyetlerinden biri kaplama bakımıdır.

Toprak cinslerindeki, iklimdeki, arazi duıumundaki, trafikteki ve diğer  faktörlerdeki  büyük  farklılıklar  küçük  bir  bölgede  bakım

problemlerinde değişik durumlar meydana getirirler. Her değişik koşul uygulanabilecek bazı genel bakım metodları mevcutur. Bu gibi metodlaı bakım personelinin bilgisine ve istifadesine sunulması, bu asfalt kaplam: ilk yapıldığı durumda muhafaza etmek için zorunludur.

. b- Bakımın tarifi:

Bir kaplamayı normal trafik ve normal tabiat şartları altın mümkün oldugu kadar ilk yapıldığı durumda muhafaza edebilmek i yapılan rutin işlerdir.

c- Bakımın nedeni:

Tipi ne olursa olsun bütün kaplamalar bakıma ihtiyaç gösterirler. Bunun haşlıca sebebi, küçük bozulmalara sebep olan gerilmelerin her cins kaplamaya  devamlı  olarak  tesir  etmesidir.  Bu  gerilmeler,  hava sıcaklıgındaki ve rutubet miktarındaki farklar tesiriyle, trafik tesirleri veya yolun altındaki veya yan taraflarındaki toprakta olan küçük hareketler sebebiyle meydana gelirler.

Kaplamada meydana gelen arızaların gözle görülen şekill Çatlaklar  küçük çukurlar, oturmalar ve buna benzer diğer bozulmalaı Yani bu bozulmalar inşaatın tamamlanmasından hemen soııra başla arızaların sonuçlarıdır.

d- Koruyucu bakım:

Bakım  ekiplerinin  en  önemli  görevi,  şüphesizki  kü bozuklukları zamanında göıüp derhal onarmaktır. Görülmeleri başlang hemen hemen imkansız olan çatlaklar ve satıhdaki diğer kırılmalar hemen onarılmazsa daha büyük bozukluklar haline gelirler. Yol ağır trafik altında ise,kaplama dizaynı bu dingil yüklerine göre yapılrnamışsa, çatlakların ukluklar haline dönüşmesi çok kısa zarnanda olur. Çatlaklar ve üğer bozulrnalar genellikle o kadar ince ve küçüktür ki, onları ket üzerinde yürüyen bir şahıs tesbit edebilir. Kaplarna veya banket üzerinde birikmiş çamur veya su birikintileri gibi diğer bazı küçük görüntüler de tecrübeli bir personele ileride meydana gelmesi muhtemel bozuklukların olacağını belli eden işaretlerdir. Bu bakımdan kaplamayı kontrol edebilmek için  en iyi  şekil,  kaplama üzerinde yaya olarak yürütmektir. Trafik altında kaplamada oynamalar olursa bozulmuş alanın ar uzandığını anlamak üzere defleksiyon ölçmeleri yapılmalıdır

de tecrübeli bir personele ileride meydana gelmesi muhtemel bozuklukların olacağını belli eden işaretlerdir. Bu bakımdan kaplamayı kontrol edebilmek için  en iyi  şekil,  kaplama üzerinde yaya olarak yürütmektir. Trafik altında kaplamada oynamalar olursa bozulmuş alanın ar uzandığını anlamak üzere defleksiyon ölçmeleri yapılmalıdır.

Kaplama üzerinde yaya yürüyen ve gözle kontrol yapan bütün gereken emniyet tedbirlerini alrnalıdır.  Bu personel kolay n elbiseler giymeli, uygun işaretlerle korunmalı veya bu işaretleri ir araç veya kamyon bu personeli takip etmelidir. Emniyet açık ve parlak renkli emniyet yelekleri ve emniyet şapkaları çok

e- Drenaj bakıını:

Koruyucu  bakımın  diğer  bir  şekli  de  drenaj  şebekesinin ~re göre kontrol edilmesi ve ternizlenmesidir. Eğer drenler iyi iurumda  muhafaza  edilirse  k'aplamada  meydana  gelecek :ların başta gelen sebebi giderilmiş olur. Planlandıkları şekilde rından emin olmak için her çeşit satıh drenaj tesisleri, hendekleı lar kontrole dahil edilmelidir. Şebekenin herhangi bir kısmı ise derhal temizlenrneli ve açılmalıdır.

Satıh altı drenleri en az senede iki defa kontrol edilmeli ve gerektiği  şekilde çalıştıklarından emin olunmalıdır. Kaplama üzerinde in dışında su birikintilerinin görülmesi, . satıh  altı drenlerinin ıin uygun olrnadığını, dizaynlarının hatalı olduğunu veya tıkalı olduklarını ifade eder.

f Onarımların yapılması:

Gerekliliğine karar verilir verilmez onarımlar mümkün olduğu kadar süratle yapılmalıdır: Bu husus, bilhassa kaplamadaki bozulmalar araç ıyı tehlikeli hale getiriyorsa, çok önem kazanır. Hava şartları ,  esaslı  onarımlar  yapılıncaya  kadar  kaplamadaki  hasarın ini önlemek üzere, geçici onarımlar yapılmasını gerekli kılar. çatlakların doldurulmasında en iyi sonuç serin ve kuru havalaırda . Küçük çukurların yamanması için en elverişli şartlar kaplamanın havanın sıcak olduğu hallerdir. En iyi sonuç almak için sathi lar  ve koruyucu tabakalar (silkot) sıcak ve yağışsız havalarda

g- Bozulmaların tekrarlannıası

Kaplama bozulmaları ile ilgili durumlarda düşünülecek ilk husu; ebi veya sebepleri tesbit etmektir. Sebebi ortadan kaldırdıktan sonra yapılacak onarımlar sad sonra yapılacak onarımlar sadece o andaki bozulmayı gidermekle kalmaz, aynı zamanda aynı bozulmanın tekrarlanmasını geciktirir veya önler.

ğ- Şehir içi yollarının bakımı:

Bitürnlü kaplamalı yollar (2.3.1.)'de incelenen bütün bozulmalar yerleşim merkezlerindeki caddelerde ve yollarda da meydana gelir. Bu bozulmalardan bazıları, şehir yolları için daha ciddi bir problem teşkil ederler. Örne~in,  asfalt kaplamalardaki yığılma ve ondülasyon gibi bozulmalar yerleşim merkezlerinde daha sık görülürler. Dik eğimlerdeki düşük hızlar ve kavşaklarda ışıklı trafik işaretlerinin sık sık değişmesi sebebiyle daha sık fren yapılması, düşük stabiliteli kaplama satıhlarında yığılmalara ve ondülelere sebep olur.

h- Yetişkin bakım personeli:

Bakım faaliyeti sıkı bir kontrole, yetişkin personele ve iyi işçiliğe lüzum gösterir. Bu üç unsur birlikte sağlanamadığı takdirde yapılan tamir işlerinin istenilen kalitede olmaması nedeniyle tekrarının gerekmesi muhtemeldir.

i- Hava şartlarının önemi:

Yama ve yenileme işleri tercihen (*+lOoC ve daha yüksek) ve kuru havada yapılmalıdır.  Sıcak karışımlar soğuk kaplama üzerine serildiğinde süratle soğuyacakları için iyi bir sıkıştırma yapılması güçleşir. Karışım ince tabakalar halinde serilirse çabuk soğumanın tesiri daha da çoğalır. Bundan başka asfalt ve asfalt karışımları rutubetli satıhlara iyi

yapışmaz.

Yukarıdaki açıklamalar sıcak karışımlı onarımların soğuk ve rutubetli havalarda yapılmayacağı manasına gelmez. Ancak bu gibi anormal şartlarda yapılacak onarımlar daha büyük bir dikkat ve itina isterler. Ayrıca yeterli bir sonuç elde edilmesi ihtimalı de çok daha azdır. Buna rağmen yolda seyahat edenlerin emniyeti ve rahatı gözönünde tutulursa, geçici bir zaman için hizmet görseler dahi uygun olrnayan şartlar altında tarnirleri derhal yapmak, yolu olduğu durumda bırakmaktan, daha iyidir. Satıhta meydana gelen küçük çatlakların ve kırıkların onarımında gecikilmesi ayrıca daha büyük bozulmalara yol açar.

Havadaki nem yüzdesi yüksek olduğu hallerde sıvı petrol asfalt içeren karışırnların kürlerini yapması gecikir. Zira fazla miktarda su buharı içeren hava, çözücü buharlaşmasına engel olur. Düşük rutubet dereceleri de çözücünün buharlaşmasını geciktirir. Koruyucu tabakalar ve diğer sathi kaplamalar serildiklerinden itibaren ilk birkaç saat içinde rutubetten etkilenirler. Bu kritik devre zarfında yağmur yağması veya trafiğin süratli seyretmesi soyulma olayı ile agreganın çoğunun kaybına neden olur.

j- Emniyet:

Emniyet tedbirleri bakım personelinin iş kazasına maruz kalma korkusunu ve endişesini azaltarak,fikren başka bir hususla meşgul olmaksızın işi ile daha fazla ilgilenmesini sağlar. Bu da işin daha iyi yapılması sonucunu doğurur.

İşçilerin  emniyeti bakımından,  yoldaki bakım faaliyeti ve çalışılan kesimlerde hareket tarzı hakkında, araç kull.ananlar önceden ikaz edilmelidir. Bu maksatla kullanılan işaretler ve ikaz levhaları iş yerinde yol yapım, bakım ve onarımda trafik işaretleri el kitabı (yayın no 5)'e göre yerleştirilmelidir ki ,  araç  kullananlar bunların manalarını anlayıp, hareketlerini tanzim edebilecek kadar bir zamana sahip olabilsinler.

Görünüş şartlarının iyi olrnadığı veya tehlikeli araç kullanma şartlarının mevcut olduğu hallerde iş yeri yakınlarında işaretçiler kullanmak gereklidir.

Bakım personeli, duruma göre, kazaları ve yaralanma ihtimalini azaltacak olan koruyucu başlıklar, gözlükler, asbestos eldivenler, çalışma. yeleği ve diğer emniyet teçhizatı ile teçhiz edilmelidir.

2.3.1.3.1-  Genel  Hususlar:

a- Asfalt kaplamaların tipleri:

Bu bölümde izah edilen asfalt kâplamaların bakım usulleri her çeşit asfalt kaplamalı yollarda uygulanabilir. Bu esaslar karayollarının, şehir içi yollarının, uçak pistlerinin kaplamalarına, uçak park yerlerine ve araç park yerlerine ve özel yollara tatbik edilir. Aynı esaslar çirnento betonu, parke ve diğer tip kaplamalar üzerine inşa edilmiş olan asfalt takviye tabakalarına da uygulanır.

b- Rutubet ve granüler temeller:

Halen asfalt kaplamalı üst yapıların çoğu, granüler bir temel ile bunun üzerine inşa edilmiş bir asfaltlı satıh tabakasından oluşur. Teıııel malzemesi, Yollar Fenni Şartnamesinde belirtilen malzernelerden oluşur. Bu tip terneller, iyi bir şekilde drene edildikleri sürece vazife görürler. Fakat su ile doygun hale gelirse, trafik yükleri ve trafik hareketleri altında taşıma güçlerini süratle kaybederler.

Bakım problemlerinden çoğunun sebebi içinde plastisitesi yüksek kil içeren granüler temellerin doygun hale gelrnesidir. Bu problemlerden bir tanesi granüler bir temel üzerine inşa edilmiş asfaltlı satıh tabakalarının yumuşak hale gelmesi ve timsah sırtı veya kümes teli şeklinde çatlamasıdır. Böyle bir problem,  çatlakların  doldurulması veya bir  satıh  yaması yapılması suretiyle giderilrnez. Bozulmanın esas sebebinin araştırılması ve giderilmesi şarttır.

Yeraltı ve satıh suları tarafından doygun hale gelmesine engel olmak için, granüler alttemel ve temel tabakaları drenaj şebekesi ile birlikte inşa edilir. Fakat mevcut binlerce kilometre uzunlukta kum-kil-çakıl karışımı yollar sonrâ asfalt kaplanmışlar ve doygun hale gelerek birçok problemin doğmasına sebep olmuşlardır. Bu gibi yollar genellikle bağlayıcı 

olarak  büyük  nispette  plastik  ince  malzeme  ihtiva  ederler.  Satıh :aplanmamış iken iri malzemeyi yerinde tutmak için plastik ince malzemeye htiyaç vardır. Kum-Kil-Çakıl karışımı granül malzeme kaplamalı yollar; ~ağışlı havalarda doygun hale gelirler, ancak meveut rutubet serbestçe ıuharlaşabildiği için süratle kururlar.

Geçirgen olmayan asf~lt kaplama ile kaplandıklarında yol athından  meydana  gelen  bu  buharlaşma  önlenmiş  olur.  Neticede ~anketlerden veya tabandan ternel malzemesine giren su buharlaşarak yok ~lma fırsatı bulamaz ve kum-kil-çakıl tabakası doygun hale gelerek taşıma ;ücünü kaybeder. Çatlamalar, kabarmalar ve diğer tip bozulmalar meydana elir. ayrıca zayıflamış durumda olan ternel trafık yüklerini taşıyamayacağı ~in normalden fazla defleksiyon meydana gelir ve çatlaklar çoğalır.

Bu sebepten, normalden fazla defleksiyon ile ilgili görülen aplama bozuklukları incelenirken, temelin plastisitesinin ve mevcut su ~eriğinin tayini gerekir. Eğer temel doygun hale gelınişse ve fazla miktarda ıce plastik malzeme rnevcutsa, bütün bu malzemenin çıkartılıp atılması ve reıiajın çalışır duruma getirilmesi ve ondan sonra asfalt yama karışımları Ukinci Bölüm-Madde 2.3.1.9'a bakıııız) ile yama yapılması gerekebilir.

- Yama karışırnları:

Yama karışımları; agrega ve bitümün şartnamelerine uygun olarak :arıştırılmasından oluşmaktadır. Karışımın temel elemanlarından olan ,greganın seçimi çok önemlidir. Seçilen agreganın; granülometrisinin, .şınma kaybının,  soyulma mukavemetinin,  don kaybının ve plastik ndeksinin şartname lımitlerine uygunluğu sağlanır. Bu şekilde hazırlanan .grega şartname limitlerini aşmamak üzere malzeme ağırlığının (%4-6) rasında uygun pemtrasyonlu asfalt çimentosu (A.Ç.) ile plentte veya nikserlerde karıştırılarak hazırlanır.

Plentmiks karışımlar (soğuk karışım): MC - 800 sıvı petrol sfaltı veya MS - 2, SS - 1 emülsifiye asfaltları ile yapılır. Karışımda fazla ~itüm kullanılırsa, serbest bitüm teşekkül eder ve meydana getirdiği :aplamanın stabilitesi bozulur. Bu suretle kaplamada kusmalar, yığılmalar e ondülasyonlar meydaıia gelir.

Bitüm az kullanılırsa bağlantının yeterli olrnayışı nedeni ile, aplama sathında dağılmalar oiur. Bu hususa dikkat edilmelidir.

Yüksek evsaflı sıcak karışım yama malzemelerinin maliyeti, diğer ~arna malzemelerine göre daha fazla olmasına rağmen,  daha uzun imürlüdür. Bu sebeple diğer tip malzeme ile yapılmış onarımdan çok daha Layanıklı olan sıcak karışım malzeme ile yapılmış onarımlar aslında daha :konorniktiı .

- Astar tabakaları ve yapıştırma tabakaları:

Eğer derin bir yamanın altında hiç bir işleme tabi tutulmamış aalzemeden oluşmuş bir tabaka mevcutsa, yama için temel teşkil edecek  olan  bu  tabaka  0.900  -  2,  250  lt/m2  miktarında  sıvı  asfalt  ile astarlanmalıdır. Püskürtücü mevcut değil ise astar özel kaplar ile dökülerek tatbik edilebilir. İhtiyaçtan fazla asfalt tatbik etmemeğe dikkat edilmelidir.

Temel tabakasını astarlarnakta kullanılan bitümlü malzeme miktarı, temelin sathındaki daneleri birbirine bağlamaya yetecek kadar olmalıdır.

Yamanacak olan alanı çevreleyen kaplama kısımlarının istenilen şekilde hazırlanmış olan düşey satıhlarına bir yapıştırrna tabakası tatbik edilir. Bu tabaka yama malzemesinin bu satıhlara yapışmasinı sağlar.

Astar  ve  yapıştırma  tabakası  olarak  asfalt  emülsiyonu kullanılırsa, yama malzemesi serilmeden önce emülsiyonun kesilmesine ve suyun  büyük  kısmının  buharlaşmasına  yetecek  kadar  bir  süre beklenmelidir. Aynı şekilde astar ve yapıştırma tabakası olarak yavaş ve orta derecede kür alan sıvı petrol asfaltları kullanıldığı hallerde de, yama malzemesi serilmeden önce, penetrasyonunu ve kürünü almasına yetecek kadar bir zarnan bırakılmalıdır.

Satıh yamaları (derin olmayan yamalar) için ince bir yapıştırma tabakası tatbik edilmelidir. Bu tabaka olmazsa yamanın altındaki tabakanın bağlantısı olmaz ve iki tabaka beraber çalışmaz veya yapıştırma tabakası kalın olursa terleme nedeniyle kaygan bir satıh meydana gelir. 'Fatbik usulü, astar tabakası tatbikinde uygulanan usulün aynı olmakla beraber, kullanılan asfalt miktarı daha çok (0. 20-0.7) lt/m2 olmalıdır.

e- Yama karışımlarının yerleştirilmesi:

Yamanacak olan alan, kenarlarının traş edilip astar ve yapıştırma tabakalarının  tatbiki  de  dahil  olmak üzere,  y~amanmaya hazır hale getirildikten sonra yapılacak iş yama karışımını sermek ve sıkıştırmaktır. Karışımın serilmesi esnasında iri ve ince danelerin ayrılmamasına dikkat edilmelidir. Yama karışımı damperli kamyon ile doğrudan doğı-ııya yama yapılacak yere boşaltılmamalıdır.  Ya doğrııdan doğrııya kamyondan veya boşaltılmış olduğu temiz bir satıh üzerinden kürek ile yama yapılacak yere doldurulmalıdır. Karışım; yamanacak kısmın orta yerine yığılıp, oradan tırmıklarla kenarlara doğru çekilmemeli, önce küreklerle yamanın kenarları doldurulmalıdır.

Ek yerlerini düzeltmek üzere, yama malzemesinin yamanın ortasından kenarlara doğıu çekilmesine hiç bir zaman lüzum kalmamalıdır. Eğer ek yerlerinin tanzimi ve yama kenarlarının düzenlenmesi için daha fazla yama karışımına ihtiyaç varsa, kürek ile doğrudan doğruya kenarlara dökülmeli, fazla gelen malzeme tırmık ile dışarı alınmalıdır. Yama yapılan alana  serilen  karışım  miktarı  sıkıştırıldıktan  sonra,  yama  sathının etrafındaki esas kaplama sathından daha düşük seviyede kalmamasını sağlamaya yetecek kadar olmalıdır. Yama yapılacak yere çok fazla karışım serilirse bir tümsek meydana gelir.

Bu gibi duı-umlarda düzgün bir satıh elde etmek için bir ip ve· mastar kullanılmalıdır (Şekil 2.3.6.).

           Sekil : Yaına karışımının serilmesi

f Yama karışımlarının sıkıştırılma;

Yamaların sıkıştırılmasında silindir, vibrasyonlu kompaktör i yamanın bir kenarından sıkıştırma işine başlanır; ancak ilk ,geçişte · dönüşte   silindir,  vibrasyonlu  kompaktör  yarnaya  15  cm. den  faz binmemelidir. Aynı şey bundan sonra yamanın diğerkenarlarında tatb edilir, böylece karışım önce ek yerlerine dolmaya zorlanmış olur. Bunda sonra alçak taraftan yükseğe doğru olmak üzere ve her geçişte silind: kompaktör karışıma ancak 5-10 cm. binecek şekilde sıkıştırmaya deva edilir. Uygun sıkıştırma teçhizatı kullanılırsa ve sıkıştırma kurallarıı uyulursa yama sathı, etrafındaki kaplama sathı ile aynı seviyede olur. Eğ el tokmakları veya diğer hafif sıkıştırma gereçlerı kullanılıyorsa, yan sathı sıkıştırıldıktan sonra etrafındaki kaplama sathından biraz daha yüksı bırakılmalıdır. Trafik yüksek bırakılan yama sathını sıkıştırıp eski kaplan ile aynı seviyeye getirecektir.

2.3.1.4- Asfalt Kaplamalardaki Bozulmala

Asfalt kaplamalarda bozulmalar çeşitli şekillerde oluşur ~ aşağıdaki gruplara ayrılabilir.

a- Çatlaklar.

b- Satıhda deforrnasyonlara neden olan bozukluklı

 c- Dağılma nedeni ile oluşan bozukluklar.

  d- Yol sathını kaygan hale getiren bozukluklar. .

 e- Sathi kaplamalarda oluşan bozukluklar

 Asfalt kaplamalı yollarımızda en fazla karşılaşılan bozulmalar, atlaklar ve dağılma nedeni ile oluşan bozukluklardır.

 Bozulmalar  genellikle  önce  çatlaklar  şeklinde  başlar,  bu atlakların bir kısmı kısa sürede süratle genişleyerek daha büyük bir alana yayılırlar.

 Dağılma nedeni ile oluşan bozuklukların en önemlisi yol sathında üçük çukurların oluşmasıdır.

.3.1.4.1-  Çatlakların  Onarılması:

Genel Hususlar:

Çatlaklar çeşitli tipte ve şekilde meydana gelirler. Bazı hallerde :atlakların basit bir şekilde  doldurulması en iyi hal tarzıdır. Bazı halde se, esaslı onarıma başlamadan önce bozulmanın meydana getirdiği kesimin amamen açılması ve drenlerin tesis edilmesi gereklidir. Bu nedenle esaslı ıir onarım için yapılacak ilk iş, çatlakların sebebini tesbit etmektir.

a- Çatlakların Çeşitleri:

1) Timsah Sırtı Çatlaklar:

Bu çatlaklar timsah sırtına benzeyen, bir çok küçük bloklar teşkil decek şekilde meydana gelen, birbiri ile irtibatlı çatlaklardır.

2)Münferit Çatlaklar:

1.      Kenar çatlakları,

2.      Kaplama ile banketlerin ek yerlerinde oluşan çatlaklar, , 

3.      Kaplamadaki boyuna ek yerlerinde oluşan çatlaklar

4.      Alt tabakadan akseden çatlaklar,Büzülme çatlakları

5.      Kayma çatlakları

6.      Genişletme çatlakları,.

7.      Enine çatlaklardır

Timsah  Sırtı  Çatlaklar:

Bu tip çatlaklar; timsahın sırtına veya kümes teline benzeyen, ~irçok küçük bloklar teşkil edecek şekilde meydana gelen, birbiri ile -tibatlı çatlaklardır (Şekil 2.3.7.).

- Nedenleri:

1) Temel ve alttemel tabakalarının su alarak taşıma güçlerini :aybetmesi sonucunda üstyapının trafik yüklerine karşı taşıma gücünün zayıflaması.                                            .

2) Uygun olmayan malzeme kullanımı ve kötü yapım teknikleri.

3) Çevre ve iklim şartları (Donma etkisi, nem değişiklikleri,

4) Yetersiz drenaj.

5) Aşırı trafik yükleri altında kaplamanın yorulması.

           Şekil:Timsah sırtı çatlaklar.

Timsah sırtı çatlaklar çoğunlukia yol tabanının veya temel tabakalarının doygun hale gelmesi neticesinde meydana geldiklerinden, bunların onarımı ıslak malzemenin değiştirilmesini ve lüzumlu drenaj şebekesinin inşasını da kapsar. Bundan sonra kuvvetli bir yama elde etmek için yamanın bütün derinliği plentmiks asfalt karışımı ile doldurulur.

Plentmiks bitümlü sıcak karışım yeteri kadar mevcut değilse, yama yapılacak kesimin alttemel ve temel tabakaları mevcut yolda her tabaka için kullanılan granüler malzeme ile her biri  15 cm.' den daha kalın olmayan tabakalar halinde doldurulur ve her tabaka ayrı ayrı sıkıştırılır. Granüler malzemeden oluşmuş bu temel sonra astarlaııır ve plentmiks asfalt malzeme ile yama yapılır.

Timsah sırtı şeklinde çatlakları içeren kesimler gerektiğinde satıh yaması veya agregatlı koıuyucu tabaka silkot (chıp seal) tatbik etrnek suretiyle geçici olarak tamir edilebilir.