Raport për Komisionin Kushtetues
Prezantuar nga ABA/CEELI

Tiranë, 18 Dhjetor 1997

 

Rezultatet e Forumit të OJQ-ve për Kushtetutën:
Pushteti Gjyqesor

Më 18 Dhjetor 1997, përfaqësues të organizatave jo-qeveritare, sistemit gjyqësor,
Ministrisë së Drejtësisë, Fakultetit të Drejtësisë dhe Shkollës së Magjistraturës morrën
pjesë në “Forumin e Parë të OJQ-ve, Çështje të Kushtetutës--Gjyqësori.”  Me këtë
ngjarje filloi faza e pjesmarrjes së publikut në diskutimin e gjerë të çështjeve që kanë të
bëjnë me Kushtetutën dhe gjithashtu proçesi i edukimit publik.  Nëpërmjet metodës
ndërvepruese të tërheqjes së opinioneve “brainstorming” (vënia e mendjes në lëvizje) të
udhëhequr nga moderatorë shqiptarë dhe të huaj, pjesmarrësit identifikuan çështjet më
të rëndësishmë sipas mendimit të tyre, të cilat kanë të bëjnë me gjyqësorin dhe duhet të
përfshihen në Kushtetutën e re.  Çështjet e ngritura nga pjesmarrësit do të adresohen
në diskutime të fokusuara në grupe, seminare, artikuj dhe emisionet e medias.
Pjesmarrësit i ngritën këto çështje në mënyrë që ato së fundi të mund të merren në
konsideratë nga hartuesit e Kushtetutës.

Çështjet që do të renditen më poshtë u identifikuan si të rëndësishme nga pjesëmarrësit
nëpërmjet një proçesi demokratik votimi.  Çështjet janë të renditura në bazë të numrit
të votave që morën gjatë forumit.  Ndërsa shumë nga pjesmarrësit i shprehën
mendimet e tyre si zgjidhje të mundshme të disa prej këtyre çështjeve, qëllimi i këtij
forumi të parë ishte identifikimi i çështjeve dhe jo zgjidhja e tyre.

Ky forum u organizua nga Organizata e Juristëve Amerikanë--Iniciativa Ligjore për
Vendet e Europës Qendrore dhe Lindore (ABA/CEELI), projekt ky i financuar nga
USAID.  Shpenzimet e konsiderueshme të organizimit të këtij forumi u financuan nga
Programi Gjerman për Asistencë Teknike (GTZ).  Asistenca organizative u sigurua nga
Ministria për Reformën Institucionale dhe Marrëdhëniet me Parlamentin dhe nga
Qendra Administrative e Koordinimit të Asistencës dhe Pjesmarrjes së Publikut
(QAKAPP).  Ndërsa Shkolla e Magjistraturës krijoi mundësitë dhe ambientet për
zhvillimin e Forumit.  Moderatorët e diskutimeve në grupe ishin specialistë nga
Organizata për Sigurimin dhe Bashkëpunimin në Europë (OSBE), Komisioni i
Venecias i Këshillit të Europës (CoE), QAKAPP-i dhe ABA/CEELI.


Çështje të Kushtetutës mbi Gjyqësorin
 

Një Gjyqësor i Paanshëm:  Papajtueshmëria e Detyrës së Gjyqtarit me Detyra
të Tjera dhe me Përkatësinë në Partitë Politike.

Pjesëmarrësit diskutuan rolin e Kushtetutës në përkrahjen e një gjyqësori të paanshëm.
Ata vunë në dukje nevojën për një gjyqësor të paanshëm sidomos në lidhje me çështjet
që kanë të bëjnë me partitë politike.  Pjesëmarrësit ishin të mendimit se për të
përkrahur paanësinë e gjyqësorit, hartuesit duhet të kenë në konsideratë faktin nëse
gjyqtarët duhet të ushtrojnë ose jo funksione të tjera apo të kenë përkatësi politike.
Në mënyrë të veçantë ata ngritën pyetjen nëse gjyqtarët duhet të mbajnë ose jo
pozicione në degë të tjera të qeverisë duke shërbyer si profesorë të Fakultetit të
Drejtësisë apo të Shkollës së Magjistraturës, duke ushtruar profesionin e lirë si avokatë
privatë apo duke patur një pozicion aktiv në një parti politike.  (Disa pjesëmarrës
mendonin se pozicioni i profesorit në fushën e drejtësisë ishte i pajtueshëm me
pozicionin e gjyqtarit).
 

Emërimi, Përzgjedhja dhe Disiplinimi i Gjyqtarëve--Roli i Këshillit të Lartë të
Drejtësisë ose Organeve të Tjera Përgjegjëse

Pjesëmarrësit diskutuan për sa i përket sistemit të emërimit, zgjedhjes, disiplinimit dhe
lëvizjes nga detyra të gjyqtarëve.  Ata ishin të një mendjeje për sa i përket faktit se
Kushtetuta duhet të specifikojë organet që do të përfshihen në këtë proçes dhe
proçedurat që mund të ndiqen.  Pjesëmarrësit i identifikuan këto çështje si të
rëndësishme në proçesin e ndarjes së pushteteve,  dhe të rëndësishme për integritetin
dhe pavarësinë e gjyqësorit.

Shqyrtimi Gjyqësor Kushtetues dhe Identifikimi i Organit (Organeve) që do të
Kryejë Këtë Shqyrtim:  Gjykatë Kushtetuese, një Gjykatë e Lartë e Vetme
apo Sisteme të Tjera

Pjesëmarrësit diskutuan për sisteme të ndryshme të shqyrtimit gjyqësor kushtetues.
Ata identifikuan organe të ndryshme--të tilla si një gjykatë kushtetuese, një gjykatë të
lartë të vetme ose një këshill shtetëror--që mund të përcaktohet në kushtetutë për të
drejtuar shqyrtimin gjyqësor kushtetues.  Pjesëmarrësit komentuan gjithashtu
polemikën aktuale midis Parlamentit dhe Gjykatës Kushtetuese.
 

Pavarësia e Gjyqësorit

Pjesëmarrësit ranë dakort me faktin se Kushtetuta duhet të përmbajë garanci që të
përkrahet pavarësia e gjyqësorit.  Pjesëmarrësit e disa grupeve diskutuan për çështje
të veçanta si pavarësia politike, administrative dhe financiare e gjykatave.

Pavarësia Financiare e Gjyqësorit

Pjesëmarrësit diskutuan për rolin e pavarësisë financiare në përkrahje të integritetit të
gjyqësorit dhe të ndarjes së pushteteve.
 

Sistemi Anglo-Sakson (Common Law) Përkundrejt Sistemit të së Drejtës
Civile (Roman Law)

Pjesëmarrësit diskutuan mbi avantazhet dhe dizavantazhet e sistemit anglo-sakson
përkundrejt atij të së drejtës civile.  Ndryshimet përfshijnë përdorimin e vendimeve
gjyqësore si preçedentë dhe gjykimi i çështjeve penale nga një juri e përbërë prej
pesonave që nuk janë pjesë e komunitetit të juristëve.
 

Gjykata e Specializuara/Gjyqtarët

Disa pjesëmarrës sugjeruan se hartuesit e Kushtetutës duhet të konsiderojnë faktin
nëse Kushtetuta do të vendosë për egzistencën e gjykatave apo gjyqtarëve të
specializuar, për shembull për çështjet e falimentimit apo për çështje që kanë të bëjnë
me të miturit, etj.  Pjesëmarrës të tjerë mendonin se kjo çështje mund të trajtohej më
mirë në një ligj të veçantë sesa në Kushtetutë.
 

Trainimi/Kualifikimi Gjyqësor

Pjesëmarrësit identifikuan çështjen e trainimit/kualifikimit gjyqësor si çështje e një
rëndësie të veçantë.  Ata vunë në dukje situatën aktuale në Shqipëri ku roli i gjyqtarëve
mbulohet edhe nga persona që kanë kryer vetëm një trainim 6-mujor në fushën e
drejtësisë.  Disa nga pjesëmarrësit sugjeruan se kjo çështje mund të trajtohet më mirë
nga një ligj i veçantë sesa nga Kushtetuta.
 

Pagat e Gjyqësorit

Pjesëmarrësit komentuan mbi rëndësinë që kanë pagat e gjyqtarëve për sa i përket
rritjes së integritetit të gjyqësorit.
 

Prokurorët Duhet të Jenë Pjesë Gjyqësorit apo e Ekzekutivit?

Pjesëmarrësit mendonin që hartuesit e Kushtetutës duhet të adresojnë në Kushtetutë
çështjen nëse prokurorët duhet të jenë pjesë e gjyqësorit apo e ekzekutivit.
 


Organizimi i Gjyqësorit

Pjesëmarrësit theksuan se një pjesë e rëndësishme e Kushtetutës duhet të merret me
organizimin e gjyqësorit duke përfshirë këtu edhe hierarkinë e gjykatave.
 

Kohëzgjatja e Proçesit Penal

Pjesëmarrësit shprehën mendimin se Kushtetuta mund të adresojë çështjen e
kohëzgjatjes së proçesit penal.  Pjesëmarrësit diskutuan në mënyrë të veçantë për
periudhën e kohës midis arrestimit dhe gjykimit të të pandehurit.
 

Roli i Opinioneve të Gjykatave Ndërkombëtare në Sistemin Ligjor Shqiptar

Pjesëmarrësit diskutuan për përqasjet e ndryshme për sa i përket trajtimit të
opinioneve të gjykatave ndërkombëtare në gjykatat shqiptare.  Disa pjesëmarrës
hodhën idenë se kjo çështje duhej adresuar në seksionin e Kushtetutës së re që ka të
bëjë me të Drejtat e Njeriut.
 

E Drejta e Publikut për të Kërkuar Shqyrtim Gjyqësor Kushtetues të Ligjeve

1Pjesëmarrësit diskutuan mbi modele të ndryshme të përfshirjes së publikut në proçesin
e shqyrtimit të ligjeve.  Përveç çështjeve të tjera u diskutua edhe problemi nëse duhet
të ndalohet dhënia e “opinioneve këshilluese të gjykatës”, në lidhje me çështje
kushtetuese ose të tjera.
 


Forumi i Parë i OJQ-ve për Çështje të Kushtetutës--Gjyqësori
Prezantuar dhe Sponsorizuar nga ABA/CEELI dhe GTZ me Asistencën Organizative të QAKAPP-it

1. Agri Verria  Projekti IRIS
2. Ariana Fullani Shoqata e Grave Juriste, Klinika Ligjore
3. Artan Hoxha  Ministria e Drejtesise
4. Aurela Anastasi Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
5. Beqir Kokoshi Prokuroria e Tiranes
6. Bledar Habili  Shoqata e Juristeve te Rinj
7. Dalip Bushi  Gjykata e Apelit
8. Enton Dauti  Forumi Shqiptar i OJQ-ve
9. Ilir Rusmali  Shkolla e Magjistratures
10. Irena Reso   Avokate
11. Jeta Katro  Shoqata Gruaja ne Zhvillim
12. Kleanthi Koçi  Dhoma Kombetare e Avokateve
13. Ledi Bianku  Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
14. Petrit Harizaj  Shoqata per Kulture Demokratike
15. Petrit Plloçi  Shoqata e Gjyqtareve Shqiptare
16. Rasim Gjoka  Fondacioni Shqiptar per Pajtimin e Mosmarreveshjeve
17. Arben Rakipi  Prokuroria e Pergjithshme
18. Elio Mazreku  Shoqata Ambientaliste “Aquarius”
19. Fiqirete Mullai Gjykata e Apelit
20. Flutura Skenderi Shoqata e Grave Juriste
21. Genc Ruli  Instituti per Studime Bashkohore
22. Kozara Kati  Qendra Shqiptare e te Drejtave te Njeriut
23. Ksenofon Krisafi Univeristeti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
24. Liliana Mero  Grupi Ligjor i Grave
25. Niazi Jaho  Komiteti i Helsinkit
26. Petrit Shehu  Shoqata e Pensionisteve Shqiptare
27. Shpresa Kurti  Shoqata e Notereve Shqiptare
28. Sokol Berberi  Keshilltar Ligjor prane Parlamentit
29. Stavri Çeço  Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
30. Violanda Theodhori Ministria e Drejtesise
31. Ylvi Myrtja  Prokuroria e Pergjithshme
32. Arben Puto  Komiteti i Helsinkit
33. Ariana Mallkuçi Dhoma e Notereve Shqiptare
34. Artan Hajdari  Ministra e Drejtesise

35. Artan Hoxha  Instituti per Studime Bashkohore
36. Artur Selmani  Prokuroria e Pergjithshme
37. Avni Shehu  Gjykata e Kasacionit
38. Donika Deti  Grupi Ligjor i Grave
39. Eni Çobani  Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
40. Fatmira Laskaj Shoqata e Grave Juriste
41. Filip Lako  Keshilltar Ligjor prane Parlamentit
42. Flutura Laknori Shoqata e Grave Profesioniste e Afariste
43. Genti Sinani  Gjykata e Rrethit Tirane
44. Perparim Kalo Avokat
45. Vasilika Hysi  Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
46. Ylli Manjani  Qendra Ligjore e SOROS-it
47. Adrian Dhima  Qendra Ligjore e SOROS-it
48. Arta Mandro  Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
49. Astrit Basha  Gjykata e Kasacionit
50. Bujar Sheshi  Prokuroria e Tiranes
51. Gasper Koka  Dhoma e Avokateve te Shkodres
52. Ilir Panda  Shkolla e Magjistratures
53. Iva Zajmi  Universiteti i Tiranes, Fakulteti i Drejtesise
54. Luljeta Xhixho Shoqata e Grave Profesioniste e Afariste
55. Maksim Haxhia Avokat
56. Miranda Gaçe  Shoqata per Kulture Demoratike
57. Naim Isufi  Shoqata e Juristeve te Rinj
58. Neritan Kallfa  Banka Shqiptare
59. Roza Dedja  Shoqata e Grave Juriste, Klinika Ligjore
60. Sokol Çomo  Gjykata e RrethitTirane