1. Zgjedhja e Presidentit

Shumë nga diskutantët në Forum e zgjodhën këtë çështje si një nga më të rëndësishmet.  Gjatë diskutimit u ngritën probleme dhe shqetësime të ndryshme si: mënyra e votimit për Presidentin,
procedura e shkarkimit të tij, mosha, anëtarësia në parti politike dhe marrëdhënia e tij me partitë politike në përgjithësi.  Shumë prej tyre ishin të mendimit që nga momenti i zgjedhjes në postin e Presidentit, personi duhet të ndalojë funksionet partiake dhe të distancohet nga partitë politike.

 - Pjesëmarrësit në diskutim përmendën rëndësinë e përcaktimit qartë të procedurave për
zgjedhjen e Presidentit si dhe të kritereve të nevojshme për kandidatët, përmes dispozitave
kushtetuese.  Në mënyrë të veçantë u diskutua për mënyrën e votimit.  Duke mbajtur parasysh
parimin që pushteti buron nga populli dhe i përket atij, disa nga pjesëmarrësit theksuan që ky
parim duhet të reflektohet veçanërisht në mënyrën e zgjedhjes së Presidentit si personi që
përfaqëson unitetin kombëtar.  Për këtë pjesëmarrësit sugjeruan:
 - Mënyra e zgjedhjes së Presidentit të jetë ajo e votimit të drejtpërdrejtë nga populli.  Për këtë,
theksuan disa prej tyre, mund të merren si shembuj edhe rastet e disa prej vendeve të Europës
Lindore ku kjo mënyrë votimi kalon nëpër dy faza: miratimi nga Parlamenti dhe më pas hedhja
në referendum.
 - Procedura e shkarkimit të Presidentit të përcaktohet në mënyrë të veçantë nga kushtetuta.

 - Për kriteret dhe cilësitë e kandidatit disa prej diskutantëve sugjeruan:
 - President i Republikës mund të zgjidhet çdo shtetas shqiptar me kombësi shqiptare dhe i
lindur në Shqipëri.
 - Kandidati të jetë mbi 40 vjeç dhe me të drejtën e votës.
 - Kandidati për President mund të mos jetë politikan ose deputet.

 - Për sa i përket raportit që Presidenti duhet të ketë me partitë politike, disa nga pjesëmarrësit
ishin të mendimit se shkëputja nga partitë politike nuk ka ndonjë rëndësi të madhe.  Kjo gjë ka
më shumë karakterin e një akti solemn.  Të tjerë ishin të mendimit se një gjë e tillë është e
nevojshme pasi do të ndihmonte pozitivisht në rritjen e autoritetit të figurës së tij si përfaqësues i unitetit kombëtar.

 
2. Funksionet dhe Kompetencat e Presidentit

Kjo çështje u diskutua gjërësisht pothuajse nga të gjithë pjesëmarrësit në Forum.  Ata diskutuan për probleme të tilla: si papajtueshmëria e funksionit të Presidentit me funksione të tjerë,
shkarkimi i Presidentit, marrëdhëniet e tij me pushtetet e tjera, kompetencat ekzekutive të
Presidentit në emërimin e kuadrit të lartë ushtarak, kompetencat mbi forcat e armatosura,
raporti i kompetencave të Presidentit me ato të Kryeministrit, kompetencat e vetos etj.  Një nga
çështjet më të rëndësishme për pjesëmarrësit, ishte edhe përcaktimi i rasteve të emergjencës
dhe kompetencave të Presidentit në lidhje me çështjet e sigurisë kombëtare dhe ato të
shërbimit sekret.

 - Në lidhje me këtë çështje pjesëmarrësit shprehën mendime të ndryshme.  Disa prej tyre
theksuan lidhjen e ngushtë që ka njohja e kompetencave të funksionit të Presidentit me
përcaktimin e sistemit qeverisës.  Lidhur me kompetencat që Presidenti duhet të ketë mbi
organet e sigurimit të shtetit, disa nga pjesëmarrësit theksuan se një përgjegjësi e tillë duhet
ndarë me Kryeministrin.  Disa të tjerë e vunë theksin në ruajtjen e kompetencave aktuale të
Presidentit.  Presidenti duhet të jetë ai i cili të zgjedhë edhe kryetarin e organit të sigurimit të
shtetit.

 - Lidhur me çështjen e kompetencave ekzekutive të Presidentit, pjesëmarrësit shprehën
mendime të ndryshme.  Disa prej tyre theksuan si të domosdoshme që kompetencat aktuale
ekzekutive të Presidentit, jo vetëm të ruhen por edhe të forcohen.  Presidenti nuk duhet shikuar
thjesht si një figurë honorifike por në të njëjtën kohë edhe si kreu i ekzekutivit.  Të tjerë
theksuan që një gjë e tillë lidhet ngushtë edhe me zgjedhjen e sistemit qeverisës.  Në qoftë se
do të vendoset për një Republikë Parlamentare, një gjë e tillë duhet të reflektohet edhe në
përcaktimin e kompetencave të Presidentit.  Diskutantë të tjerë u shprehën edhe për nevojën e
ndryshimit të mënyrës sipas së cilës Presidenti miraton ndryshimet e mundshme në Kabinetit
qeveritar.  Për sa i përket kësaj, ata theksuan nevojën dhe rëndësinë e përcaktimit të afateve
dhe procedurave të sakta.  Një nga diskutantët propozoi që ky afat të jetë 10 ditë nga dita kur
Kryeministri i paraqet propozimin e tij Presidentit për dekretim.

 - Në lidhje me kompetencat legjislative të Presidentit, disa nga pjesëmarrësit theksuan se
Presidenti duhet të ruajë kompetencat aktuale që ai ka në lidhje me nxjerrjen e dekreteve.
Lidhur me të drejtën e vetos, disa prej tyre u shprehën që një gjë e tillë mund të kthehet në një
pengesë për ushtrimin e kompetencave të pushtetit legjislativ.

 - Përsa i përket kompetencave dhe marrëdhënieve të Presidentit me gjyqësorin, disa nga
pjesëmarrësit ishin të mendimit që roli i Presidentit duhet të jetë kontrollues.  Ai duhet të
shërbejë si një garanci për sistemin e nevojshëm të kontrollit dhe të balancimit të pushteteve.

 - Në lidhje me çështjen e papajtueshmërisë së funksionit të Presidentit me funksione të tjerë,
pothuajse të gjithë diskutantët ishin të mendimit që ai është i papajtueshëm me çdo funksion
tjetër.
 

 3. Zgjedhja e një Sistemi Qeverisës

U mor në konsideratë zgjedhja midis sistemeve Parlamentar, Gjysëm-Presidencial, Presidencial
dhe Monarkik.  Disa nga pjesëmarrësit sugjeruan që një çështje e tillë duhet të jetë një nga
çështjet e referendumit për kushtetutën.

 - Kjo çështje u konsiderua si shumë e rëndësishme nga diskutantët të cilët shprehën mendime
të ndryshme.  Disa prej tyre theksuan që për formën e qeverisjes, populli u shpreh për një
Republikë Parlamentare në referendumin e ‘97-ës,.  Disa të tjerë mendonin që në referendumin që do të zhvillohet për miratimin e kushtetutës të votohet edhe për formën e qeverisjes duke
përmendur sistemin Parlametar, Presidencial, Gjysëm Presidencial dhe atë Monarkik.
Pjesëmarrësit shprehën shqetësimin e tyre edhe për kompleksitetin e çështjes në fjalë.  Disa
prej tyre theksuan që votimi për sistemin qeverisës duhet të rezultojë në një shtyrje të miratimit
të kushtetutës pasi dhe drafti aktual është konceptuar kryesisht për një sistem Republike
Parlamentare.

4. Roli i Ekzekutivit në Kohë Krizash Qeveritare:  Mekanizma për një Kalim Paqësor

Pjesëmarrësit identifikuan si të rëndësishme edhe përcaktimin e procedurave që duhet të
ndiqen në raste krizash qeveritare.  Dispozitat kushtetuese duhet të ndihmojnë në arritjen e një
kalimi paqësor të pushtetit, duke shmangur konfliktet që mund të jenë në dëm të shtetit dhe të
mirëqënies së shoqërisë.

 - Shumica e diskutantëve menduan që për këtë çështje duhen bërë dy dallime kryesore:
Procedurat për zgjidhjen e krizave qeveritare dhe procedurat për zgjidhjen e krizave
parlamentare.  Shumica e tyre theksuan që një dallim i tillë është i rëndësishme të bëhet, sepse
edhe procedurat që mund të ndiqen në secilin prej rasteve duhet të jenë të ndryshme.  Për
shembull, në rastin e krizave qeveritare të shkaktuara kryesisht nga puna e dobët e Kabinetit
qeveritar, nuk është e domosdoshme thirrja e zgjedhjeve të reja të përgjithshme si një mënyrë
për zgjidhjen e tyre.  Një gjë e tillë mund të bëhet përmes ndryshimeve përkatëse në Kabinetin
qeveritar.  Ndërsa në rastin e krizave të shkaktuara si rezultat i humbjes së mbështetjes së
qeverisë në Parlament, thirrja e zgjedhjeve të reja të përgjithshme edhe mund të shikohet si një
zgjidhje për krizën përkatëse, por një gjë e tillë të bëhet vetëm pasi të jenë përdorur të gjitha
mjetet e tjera të ligjshme politike, si p.sh.: tryezat e partive politike dhe konsultimet mes tyre.
Për këto çështje diskutantët sugjeruan:
 - Parashikimin përmes dispozitave kushtetuese të kompetencave që organet përkatëse si
Parlamenti, Qeveria dhe Presidenti duhet të kenë në situata të tilla.
 - Presidenti i Republikës, si përfaqësues i unitetit kombëtar mund të thërrasë në konsultime
përfaqësues të partive politike të përfaqësuara në qeveri, në mënyrë që të arrihet një zgjidhje e
përshtatshme.
 - Marrëdhëniet dhe kompetencat e Kryeministrit dhe të Presidentit të Republikës si krerë të
Ekzekutivit duhet të jenë të qarta përmes parashikimit dhe rregullimit të tyre ligjor.

  - Përsa i përket kalimit paqësor të pushtetit diskutantët përmendën eksperiencat e hidhura prej të cilave populli shqiptar provoi në kurriz të tij dëme të mëdha.  Ata theksuan që në një
demokraci të brishtë që sapo ka filluar të konsolidohet, shqiptarët duhet të mësohen se pushteti nuk i përket pafundësisht vetëm një force politike.  Parimi universal që pushteti buron nga
populli dhe i përket vetëm atij, duhet të mbahet parasysh nga politikanët shqiptarë.  Për këtë
çështje diskutantë të shumtë sugjeruan që:
 - Ndonëse parashikimi që legjislacioni shqiptar bën për arritjen e një kalimi paqësor të pushtetit
nga njëra forcë politike në tjetrën ka vend për përmirësime, duhet të ruhet.  Megjithatë ajo që
duhet të forcohet më tej, është zbatimi dhe respektimi korrekt i këtyre dispozitave.
 - Një rol të veçantë për arritjen e një mirëkuptimi të përgjithshëm midis forcave politike duhet të
luajë Presidenti i Republikës në rolin e tij si ruajtës i ekuilibrit midis pushteteve.

5. Ushtrimi i së Drejtës Ligjvënëse nga Ekzekutivi

Për këtë çështje, diskutantë në Forum u shprehën se Kabinetit i duhet njohur e drejta
ligjvënëse, por kjo vetëm në ato raste kur legjislativi nuk është në gjëndje t’a bëjë një gjë të tillë
dhe kur kjo është një domosdoshmëri për rrethanat përkatëse.

 - Për këtë çështje pjesëmarrësit nuk ishin të mendimit që Kabinetit qeveritar i duhet njohur e
drejta ligjvënëse, pasi kjo do të rezultonte në marrjen qoftë edhe përkohësisht të kompetencave që në mënyrë universale u janë njohur organeve të tjera të shtetit.  Megjithatë – u shprehën
disa prej tyre – në një farë mënyre kjo e drejtë i është njohur Ekzekutivit përmes kompetencave
që i janë dhënë me ligj Presidentit të Republikës.  Brenda këtij kuadri, diskutantët theksuan rolin e rëndësishëm që duhet të luajë Kabineti qeveritar në drejtim të iniciativës ligjvënëse e cila
kurrsesi nuk duhet të ngatërrohet me të drejtën ligjvënëse.  Eshtë Kuvendi Popullor, organi i cili
duhet të bëjë shqyrtimin e këtyre iniciativave dhe aprovimin e ligjeve.  Për sa më sipër ata
sugjeruan:
 - Presidentit të Republikës duhet t’i ruhet e drejta për nxjerrjen e akteve normative.  Kjo e drejtë merr një rëndësi të veçantë në rastet e emergjencës dhe kur organi ligjvënës, Parlamenti, nuk
është i mbledhur dhe në gjendje që në varësi të këtyre situatave të kryejë funksionet e tij
ligjvënëse.
 - Roli i Kabinetit qeveritar brenda këtij kuadri nuk mund të kalojë atë të iniciativës ligjore.
Kryeministri, theksuan disa nga diskutantët, nuk duhet të ketë të drejtën e nxjerrjes së akteve
normative.

6. Struktura, Funksioni, Roli dhe Kompetencat e Këshillit të Ministrave

Shumë nga pjesëmarrësit diskutuan për problemin në fjalë si një nga më të rëndësishmit për
çështjet e Ekzekutivit.  Ata diskutuan për përbërjen e Kabinetit dhe kriteret politike për emërimin
e anëtarëve të tij si dhe të administratës shtetërore.  Gjithashtu ata përmendën edhe rishikimin
e marrëdhënieve që Kabineti duhet të ketë me publikun dhe në veçanti me organizatat
jo-qeveritare.  Pjesëmarrësit konsideruan balancën midis transparencës dhe konfidencialitetit të Kabinetit të një rëndësie të madhe për publikun.  Disa nga pjesëmarrësit diskutuan edhe për
nevojën e përcaktimit të një strukture të Kabinetit qeveritar me dispozita kushtetuese.

  - Në lidhje me këtë çështje pjesëmarrësit patën mendime të ndryshme.  Për shembull, disa prej tyre theksuan që struktura e Kabinetit qeveritar nuk ka pse të përcaktohet nga dispozitat
kushtetuese, sepse ajo mund të ndryshojë në varësi të ndryshimeve ekonomike dhe shoqërore
në vend.  Aq më tepër për ndryshimin e Kushtetutës, si dokumenti themelor i një shteti, ndiqet
një procedurë e ndryshme nga ajo e ligjeve të zakonshme.
 - Diskutantë të tjerë ishin të mendimit se dispozitat kushtetuese duhet të shprehen në mënyrë
specifike për strukturën e Kabinetit qeveritar.
 - Pjesëmarrësit ishin të mendimit se marrëdhëniet e Kabinetit qeveritar me publikun e sidomos
me OJQ-të, duhet të përmirësohen.  Gjithashtu, pjesëmarrësit diskutuan edhe për përbërjen e
Kabinetit dhe kriteret për emërimin e anëtarëve të tij.  Për sa më sipër pjesëmarrësit sugjeruan:
 - Anëtarët e Kabinetit qeveritar, të mos zgjidhen vetëm për meritat e tyre politike por edhe për
ato profesionale.
 - Një ndër funksionet kryesore të qeverisë të jetë menaxhimi i pasurisë publike.
 - Anëtarët e Kabinetit qeveritar, kur është rasti, duhet të heqin dorë nga mandati i deputetit.
Kjo gjë do të ndihmonte më shumë edhe në respektimin e parimit të ndarjes së pushteteve.

7. Zgjedhja dhe Kompetencat e Kryeministrit

Pjesëmarrësit ishin të shqetësuar për mënyrën dhe procedurën e zgjedhjes së Kryeministrit.
Gjithashtu, ata diskutuan edhe për raportin që kompetencat e këtij funksionari (Kryeministrit)
duhet të kenë me ato të Presidentit të vendit.  Disa prej tyre theksuan që në mënyrë të veçantë
këto kompetenca duhet të rregullohen për kushtet e gjëndjes së jashtëzakonshme.

 - Në lidhje me këtë çështje diskutantët u shprehën se është e rëndësishme që kushtetuta të
përcaktojë në mënyrë të detajuar procedurat e zgjedhjes së Kryeministrit dhe kompetencat e
këtij funksioni.

 - Disa nga pjesëmarrësit sugjeruan që kryeministri duhet të zgjidhet nga ajo forcë apo koalicion
politik që fiton mazhorancën në zgjedhjet parlamentare.  Megjithatë, brenda këtij kuadri,
diskutantë të tjerë u shprehën që nuk është e domosdoshme që kandidati të jetë kryetar i
partisë fituese.

 - Lidhur me emërimin e kryeministrit, disa nga pjesëmarrësit ishin të mendimit që një gjë e tillë
duhet t’i njihet si kompetencë Presidentit të vendit, i cili duhet të marrë parasysh mazhorancën
Parlamentare.

 - Në lidhje me çështjen e marrëdhënieve ekzistuese midis kryeministrit dhe Presidentit në rastet e gjëndjes së jashtëzakonshme, disa nga pjesëmarrësit ishin të mendimit që ato duhen ruajtur
por në të njëjtën kohë duhet treguar kujdes për të mos patur dualizëm të kompetencave.

8. Raporti i Qeverisë Qëndrore me Pushtetin Lokal

Diskutantët ngritën probleme të ndryshme në lidhje me këtë çështje, por ranë dakort për
nevojën e forcimit të kompetencave të pushtetit lokal.  Në mënyrë të veçantë pjesëmarrësit
theksuan që autoritetet lokale duhet që të kenë kompetenca mbi tatimet.

  - Lidhur me këtë çështje, disa nga pjesëmarrësit vunë në dukje se raporti i vetëm midis
qeverisë qëndrore dhe pushtetit lokal është ligji.  Kushtetuta - theksuan disa të tjerë - duhet të
përcaktojë cilat janë organet lokale dhe marrëdhëniet e tyre me qeverinë qëndrore.

 - Disa nga pjesëmarrësit shprehën shqetësimin e tyre në lidhje me termin që duhet të përdoret
kur flitet për këtë çështje.  Disa argumentuan që fjala pavarësi e pushtetit lokal nuk është
shumë e përshtatshme.  Pushteti lokal ka autonomi dhe jo pavarësi të plotë.  Ndërkohë, të tjerë
argumentuan se një gjë e tillë nuk përbën ndonjë problem përderisa është e qartë që bëhet
fjalë për pavarësi financiare nga qeveria qëndrore.
 

 - Pjesëmarrësit diskutuan edhe për detyrat, kompetencat dhe imunitetin e funksionarëve të
pushtetit lokal.  Disa prej tyre shprehën shqetësimin në lidhje me procedurat ekzistuese të
shkarkimit të funksionarëve lokalë.  Presidenti - u shpreh njëri prej diskutantëve - nuk duhet të
ketë kompetencën e shkarkimit të funksionarëve të pushtetit lokal.

 - Diskutantë të tjerë, pasi vunë në dukje që kushtetuta nuk mund të trajtojë gjithçka në detaje,
folën për rëndësinë e sqarimit dhe përcaktimit të saktë të kompetencave të pushtetit lokal.  Në
këtë kuadër, ata theksuan nevojën e zgjerimit të kompetencave aktuale të pushtetit lokal
(sidomos në drejtim të mbledhjes dhe përdorimit të taksave) që mund të arrihet përmes
ngushtimit të kompetencave të qeverisë qëndrore.

9. Marrëdhëniet Midis Funksionarëve Politikë dhe Atyre të Shërbimit Civil

Në këtë kuadër, diskutantët ngritën shqetësimin e tyre mbi nevojën e përmirësimit të
legjislacionit ekzistues për qartësimin e kësaj marrëdhënie.  Nëpunësit shqiptar -- theksuan
shumica prej diskutantëve -- duhet të jenë të mbrojtur në kryerjen e detyrave të tyre.  Një
përkufizim më i qartë i përgjegjësive të ministrave dhe nëpunësve civilë është i nevojshëm.
Brenda kësaj çështje, pjesëmarrësit diskutuan rreth përkatësisë politike dhe anëtarësisë në
Kabinet.  Ata gjithashtu ngritën edhe çështjen e zbatimit të kritereve profesionale të kualifikimit
dhe çfarë lloj imuniteti duhet ose jo të zbatohet për veprimet e marra.

 - Pjesëmarrësit komentuan mbi problemet e shumta që duhet të përballojë administrata
shqiptare dhe në mënyrë të veçantë nëpunësi shqiptar.  Disa prej tyre vunë në dukje që është i
nevojshëm një përmirësim i legjislacionit ekzistues në mënyrë që nëpunësi shqiptar të jetë i
mbrojtur e të mos preket nga ndryshimet e forcave politike që vijnë në pushtet.  Për këtë, disa
nga pjesëmarrësit sugjeruan që:
 - Kushtetuta të përcaktojë se cilat janë funksionet dhe funksionarët politikë (p.sh., në kabinetin
qeveritar; kryeministri, ministrat dhe zëvendësit e tyre).
 - Statusi i nënpunësit civil dhe marrëdhëniet e tij me funksionarët politik në kryerjen e detyrës të rregullohen me ligj të veçantë.
 - Të përcaktohet pajtueshmëria ose jo e funksionit të ministrit me atë të deputetit.

 - Në lidhje me kriteret e përzgjedhjes së nëpunësve civilë, diskutantët që morën fjalën theksuan
se një gjë e tillë duhet mbështetur plotësisht mbi bazën e aftësive profesionale dhe të
konkurseve që detyrimisht duhet të jenë transparentë.

       LISTA E PJESËMARRËSVE NË DISKUTIMIN E FOKUSUAR NË GRUP NR. 1 & 2
       ÇËSHTJE TË KUSHTETUTËS--EKZEKUTIVI MBAJTUR MË 14 DHE 22 PRILL
 

1. Arben Imami   Ministria e Ref. Legj.
2. Thimio Kondi   Ministria e Drejtësisë
3. Artan Hoxha   Ministria e Drejtësisë
4. Violanda Theodhori  Ministria e Drejtësisë
5. Vjollca Prroni   Ministria e Drejtësisë
6. Tetis Lubonja   Ministria e Drejtësisë
7. Avni Shehu   Gjykata e Kasacionit
8. Sokol Berberi   Kuvendi Popullor
9. Nejla Osmani   Ministria e Ref. Legj.
10. Enton Lita   Ministria e Ref. Legj.
11. Andrea Lako   Ministria e Ref. Legj.
12. Ylvi Myrtja   Zv/Prokuror i Përgjithshëm
13. Arben Puto   Komiteti Shqiptar i Helsinkit
14. Njazi Jaho   Komiteti Shqiptar i Helsinkit
15. Andi Nano   Ministria e Treg. dhe Bashk. me Jashtë
16. Miranda Gaçe   Shoqata për Kulturë Demokratike
17. Vladimir Vata   Shoqata për Kulturë Demokratike
18. Ritvan Shehu   Shoqata e të Shpronësuarve “Pronësi me Drejtësi”
19. Ahmet Sulstarova  Shoqata e të Shpronësuarve “Pronësi me Drejtësi”
20. Gëzim Boçari   Shoqata e Mjekëve Ambjentalistë
21. Valbona Vladi  Shoqata e Studentëve të Fakultetit të Drejtësisë
22. Irena Reso   Avokate
23. Ylli Manjani   Qendra Ligjore e Fondacionit Soros
24. Bledar Doracaj  Shoqata e ELSA-s
25. Dritan Mishto   Shoqata e JESA-s
26. Ahmedie Daci  Shoqata “Ligji dhe e Drejta e Gruas”
27. Mrike Cara   Shoqata “Ligji dhe e Drejta e Gruas”
28. Nesti Zoi   Shoqata e B.K.F.SH-së
29. Mirela Bogdani  Fakulteti i Drejtësisë
30. Hasan Metuku  Fakulteti i Drejtësisë
31. Edlira Kalemi   Fakulteti i Drejtësisë
32. Edit Lako   Shoqata në Dobi të Gruas
33. Kastriot Selita   Fakulteti i Drejtësisë
34. Afrim Shehu   Fakulteti i Drejtësisë
35. Alban Qafa   Fakulteti i Drejtësisë
36. Edmond Xheleshi  Fakulteti i Drejtësisë
37. Fatmir Ajrali   Fakulteti i Drejtësisë
38. Rezarta Bitri   Fakulteti i Drejtësisë
39. Nevila Dalipi   Fakulteti i Drejtësisë
 40. Ditmir Bushati  Fakulteti i Drejtësisë
41. Sokol Gjoshi   Fakulteti i Drejtësisë
42. Eriona Haxhia  Fakulteti i Drejtësisë
43. Shkëlzen Çuni  Fakulteti i Drejtësisë
44. Naim Isufi   Shoqata “Juristët e Rinj”
45. Altin Shkurti   Shkolla e Magjistraturës