I. A Duhet të Jenë Prokurorët Pjesë e Gjyqësorit apo e Ekzekutivit?

Pjesëmarrësit mendonin që hartuesit e Kushtetutës duhet t’i adresonin asaj çështjen nëse
prokurorët duhet të jenë pjesë e gjyqësorit apo e ekzekutivit.

Në lidhje me vendin e prokurorisë së përgjithshme në kuadrin kushtetues,
pjesëmarrësit sollën tre sugjerime të ndryshme:
prokuroria e përgjithshme duhet të jetë pjesë e ekzekutivit
Pjesëmarrësit që u shprehën në favor të përfshirjes së prokurorisë së
përgjithshme në degën e ekzekutivit argumentuan se, meqënëse
ekzekutivi është më i interesuari për rendin dhe qetësinë, ai është në
pozicionin më të mirë për shpejtimin e proçesit të gjetjes së
kriminelëve dhe paraqitjes së tyre në gjyq. Përfshirja e prokurorisë
së përgjithshme në degën e ezekutivit bën të mundër realizimin e
objektivave në një afat kohor relativisht të kënaqshëm.
Pjesëmarrësit e konsideruan si pozitiv faktin e përfshirjes së
prokurorisë së përgjithshme në ekzekutiv, pasi prokurori përfaqëson
shtetin në një proçes gjyqësor.
prokuroria e përgjithshme duhet të jetë pjesë e gjyqësorit
Pjesëmarrësit që ishin në favor të përfshirjes së Prokurorisë së
Përgjithshmë tek gjyqësori, kishin mendimin se përfshirja e
prokurorisë në degën e ekzekutivit do të cënonte paanësinë e
prokurorisë në një proçes gjyqësor ku palë mund të jetë edhe
ekzekutivi.  Meqënese Prokuroria e përgjithshme është pjesë në
proçes, ajo nuk mund të jetë akuzatore e një ministri apo e
kryeministrit.  Prokurori i përgjithshëm nuk duhet të emërohet nga
ekzekutivi, por nga parlamenti. Prokuroria e përgjithshme duhet të
ketë kompetencën e emërimit të prokurorëve të saj.  Sipas
pjesëmarrësve, Prokuroria e Përgjithshme dhe Gjyqësori duhet të
jenë një e vetme në mënyrë që të evitohet influenca e politikës.
ajo duhet të jetë e pavarur
Një sugjerim i tillë nuk pati mbështetje nga pjesëmarrësit pasi nuk e
vlerësuan si një gjë reale.
 

II. Organizimi i Gjyqësorit

Pjesëmarrësit e cilësuan si një pjesë të rëndësishme të Kushtetutës pjesën e organizimit të
gjyqësorit duke përfshirë këtu edhe hierarkinë e gjykatave.

Pjesmarrësit theksuan faktin që përderisa gjyqësori është një degë pushteti,
Kushtetuta duhet të adresojë organizimin e tij.  Pjesëmarrësit ishin të mendimit se
duhet të ruhet tradita e organizimit me dy shkallë e gjykatave.  Ato duhet të jenë:
Gjykatat e Rrethit të ngritura pranë çdo rrethi apo qendre administrative;
Gjykatat e Apelit që mbulojnë hapësira territoriale më të mëdha se të parat
dhe që do të caktohen sipas shpërndarjes gjeografike.

Pjesëmarrësit sugjeruan që emërimi i gjyqtarëve të shkallës së parë duhet të bëhet
nga Këshilli i Lartë i Drejtësisë dhe në bazë të kritereve të caktuara.

Proçedura e emërimit të gjyqtarëve të Gjykatave të Apelit duhet të jetë më
strikte se proçedura e emërimit të gjyqtarëve të gjykatave të shkallës së
parë.  Pjesëmarrësit sugjeruan që kandidatët për gjyqtarë në Gjykatat e
Apelit duhet të propozohen nga Këshilli i Lartë i Drejtësisë dhe të ishin
subjekt i votës popullit.

Pjesëmarrësit ishin të mendimit që emërimi i anëtarëve të Gjykatës së
Lartë/Kasacionit të bëhet sipas kritereve të përmendura më sipër.

Përsa i përket krijimit të gjykatave të specializuara, pjesëmarrësit theksuan se
ndryshimi i marrëdhënieve sociale e bën të nevojshme një gjë të tillë.  Sugjerimet
ishin të ndryshme përsa i përket fushave dhe mënyrës së ndarjes të tyre.  Sidoqoftë
egzistonte konsensusi i përgjithshëm që fushat ku mund të bëhej specializimi dhe
ndarja në seksione e gjykatave mund të ishin:
Seksioni administrativ;
Seksioni tregtar/falimentimi;
Seksioni për të miturit;
Seksioni civil; dhe
Seksioni penal.

Mendimi i përgjithshëm ishte që një ndarje e tillë e detajuar nuk duhet të
pasqyrohet në Kushtetutë, por të rregullohet me ligj të veçantë.  Kushtetuta
mund të parashikojë vetëm parimet lidhur me ndarjen e gjykatave.  Duke
parashikuar në një ligj në mënyrë të detajuar specializimin e gjykatave,
egziston një fleksibilitet në rast se nevoja për gjykata të specializuara në
fusha të caktuara zhduket apo rritet.

Një çështje tjetër mjaft e debatuar ishte nëse Kushtetuta duhet të sanksionojë ose
jo gjykata të jashtëzakonshme (gjykata të krijuara për një qëllim dhe kohë të
caktuar). Megjithëse pati pikëpamje të kundërta, mendimi i përgjithshëm ishte që
Kushtetuta duhet ndalojë shprehimisht krijimin e gjykatave të jashtëzakonëshme
apo speciale.  Gjithashtu, pjesëmarrësit theksuan që në Kushtetutë duhet të bëhet i
qartë ndryshimi i gjykatave të specializuara nga ato speciale apo të
jashtëzakonshme.

Pjesëmarrësit sugjeruan që të krijohet një praktikë e re në gjykimin e çështjeve më
pak të rëndësishme, të cilat mund të zgjidhen duke eliminuar proçedurat e gjata që
ndiqen momentalisht.  Ata sugjeruan që me këto çështje ose “petit crimes” mund të
merret një gjykatës i vetëm, i cili do të japë vendimin pasi të shqyrtonte çështjen.
Megjithatë, pjesëmarrësit theksuan që ligji duhet të lejojë që palët të vendosin
lidhur me çështjen dhe pa veprimin e gjykatës.


III. Kohëzgjatja e Proçesit Penal

Pjesëmarrësit diskutuan se Kushtetuta mund të adresojë kohëzgjatjen e një proçesi penal.
Ata folën në mënyrë specifike për kohën ndërmjet ndalimit dhe gjykimit të një të
pandehuri.

Pjesëmarrësit ishin të mendimit që një çështje e tillë duhet të adresohet në
Kushtetutë vetëm parimisht, si për shembull “afati i arsyeshëm”, por jo të
parashikojë periudhën e ndalimit të personit.  Pjesëmarrës të tjerë theksuan që
shpejtësia e proçesit penal nuk është një çështje kushtetuese dhe se Kodi i
Proçedurës Penale përcakton mjaft mirë afatet e ndalimit. Ndaj Kushtetuta mund
të jetë vetëm një normë referuese për Kodin Penal.
 
Për afatin e ndalimit pjesëmarrësit dhanë sugjerime të ndryshme që
varionin nga 48 orë në 96 orë.  Afati i gjatë i ndalimit merr parasysh
problemet me infrastrukturën në Shiqipëri, gjë që sjell që afatet e shkurtëra
të ndalimit të jenë pa rezultat.
 

IV. Roli i Opinioneve të Gjykatave Ndërkombëtare në Sistemin Ligjor Shqiptar

Pjesëmarrësit diskutuan qëndrime të ndryshme lidhur me trajtimin e opinioneve të
gjykatave ndërkombëtare në gjykatat shqiptare.  Njëri nga pjesëmarrësit ishte i mendimit
se kjo çështje duhej adresuar në seksionin e të Drejtave të Njeriut të Kushtetutës së re.

Pjesëmarrësit ishin të mendimit se trajtimi i opinioneve të gjykatave
ndërkombëtare është një çështje si gjyqësore ashtu edhe politike.  Mendimi i
përgjithshëm ishte se roli i opinioneve të gjykatave ndërkombëtare nuk është
plotësisht i qartë.  Pjesëmarrësit theksuan se çështja nëse do të merren në
konsideratë opinionet e gjykatave ndërkombëtare, lidhet me të Drejtën Pozitive.
Kjo për arsyen se detyrimi për marrjen në konsideratë të opinioneve të gykatave
ndërkombëtare varet nëse shteti ka nënshkruar marrëveshje që i bëjnë këto
opinione të detyrueshme.  Ata përmendën se njihen fare pak shembuj nga praktika
botërore ku opinionet e së drejtës ndërkombëtare kanë dominuar vendimet
vendase.  Gjykatat shqiptare mund t’i referohen interpretimit të së drejtës apo
zakoneve ndërkombëtare.

Përsa i përket opinioneve të së drejtës ndërkombëtare, dy çështje paraqesin
interes dhe duhen marrë në konsideratë:

Detyrimi ligjor,
Interpretimi.

Përsa i përket sistemit që mund të vendosej pati opinione të ndryshme.  Dy
prej tyre spikatnin më shumë:
Sistemi monist:  Karakteristikat
1) Kushtetuta sipas këtij sistemi e bën më të lehtë zbatimin e së drejtës ndërkombëtare,
2) Roli dhe efekti shfuqizues në Kushteutë,
3) Përgjegjësi më të madhe sipas së drejtës ndërkombëtare nga anëtarësimi  në organizata ndëkombëtare.


Sistemi dualist:  Karakteristikat
1) E drejta ndërkombëtare nuk ka prioritet ndaj së drejtës
vendase,
2) Aktet dhe konventat ndërkombëtare nuk bëhen
automatikisht pjesë e legjislacionit vendas.

Megjithatë pjesëmarrësit ishin të mendimit që Kushtetuta duhet të
sanksionojë:
1) Rolin e opinioneve të gjykatave ndërkombetare,
2) Detyrimet ndërkombëtare sipas të drejtës zakonore.
 

V. E Drejta e Publikut për të Kërkuar Shqyrtimin e Kushtetutshmërisë së Ligjeve

Pjesëmarrësit diskutuan modele të ndryshme për përfshirjen e publikut në proçesin e
shqyrtimit të kushtetuetshmërisë së ligjeve.  Po kështu u diskutua dhe problemi nëse duhet
të ndalohet dhënia e opinioneve këshilluese të gjykatës në lidhje me çështje kushtetuese
ose të tjera.

Pjesëmarrësit diskutuan nëse publiku duhet të ketë të drejtën e shqyrtimit të
kushtetutshmërisë së ligjeve dhe nëse po, si do të bëhet ky shqyrtim.  Pjesëmarrësit
dhanë opinione të ndryshme mbi modelet që duhet të ndiqen për të siguruar
pjesëmarrjen e publikut në rishikimin e ligjeve.

Pjesëmarrësit identifikuan një sërë çështjesh për t’u marrë në konsideratë
në procesin e hartimit të Kushtetutës, ku përfshihen:
1) Mungesa e kontrollit paraprak të kushtetueshmërisë së akteve ligjore;
2) Kontrolli nga ana e Gjykatës Kushtetuese/së Lartë për projekt-ligjet;
3) Gjykata nuk mund të bëjë kontrollin e projekt-ligjeve sepse nuk
dihet në ç’formë  do të aprovohen këto ligje në Parlament;
4) Gjykata Kushtetuese duhet të egzistojë në mënyrë që të marrë
përsipër proçesin  e shqyrtimit të kushtetutshmërisë së ligjeve;
5) OJQ-të të mund të fillojnë proçesin e shqyrtimit të kushtetueshmërisë së akteve  ligjore;
6) Iniciatorët duhet të provojnë se kanë interes në çështjen që shqyrtohet;
7) Mund të shqyrtohet vetëm kushtetueshmëria e ligjeve dhe jo e akteve  administrative.


Lista e Pjesëmarrësve në Diskutimin e Fokusuar në Grup nr. 3 mbi Çështje të Kushtetutës--Gjyqësori, zhvilluar më 3 Prill 1998

1. Sokol Nako   (Moderator)
2. Kastriot Selita  (Student i Fakultetit të Drejtësisë)
3. Bledar Doracaj  (Student i Fakultetit të Drejtësisë)
4. Bledar Abdullai (Student i Shkollës së Magjistraturës)
5. Sandër Simoni (Student i Shkollës së Magjistraturës)
6. Teuta Hoxha  (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
7. Shkëlzen Selimi (Student i Shkollës së Magjistraturës)
8. Tereza Gjoni  (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
9. Manjola Bejleri (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
10. Eduart Halimi  (Student i Shkollës së Magjistraturës)
11. Fabiola Dhima (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
12. Enkeledi Bicakani (Student i Shkollës së Magjistraturës)
13. Marsela Balili  (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
14. Marsida Xhaferllari (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
15. Monika Zeqo  (Studente e Shkollës së Magjistraturës)
16. Albert Meco  (Student i Shkollës së Magjistraturës)
17. Luljeta Ikonomi (Studente e Fakultetit të Drejtësisë)
18. Entela Meta  (Studente e Fakultetit të Drejtësisë)
19. Hamedie Daci  (Shoqata e Ligjit dhe të Drejtave të Gruas)
20. Vera Leska  (Shoqata për Aktivitete Shoqërore)
21. Mrika Cara  (Shoqata e Grave Profesioniste dhe Afariste)
22. Erion Muharremi (Student i Fakultetit të Drejtësisë)
23. Irena Dule  (Studente e Fakultetit të Drejtësisë)
24. Ervin Metalla  (Student i Fakultetit të Drejtësisë)
25. Ergin Treza   (Student i Fakultetit të Drejtësisë)
26. Luan Hasani   (Student i Shkollës së Magjistraturës)
27. Alfred Abdullai (Këshilli për Zhvillimin Shqiptar)
28. Enkelejd Alibeaj (Student i Shkollës së Magjistraturës)
29. Elvis Kotini  (Student i Shkollës së Magjistraturës)
30. Kastriot Gramshi (Student i Shkollës së Magjistraturës)
31. Vasilika Hysi   (Pedagoge në Fakultetin e Drejtësisë)
32. Ledio Bianku  (Pedagog në Fakultetin e Drejtësisë)
33. Ilir Panda  (Pedagog në Shkollën e Magjistraturës)
34. Altin Shkurti  (Student i Shkollës së Magjistraturës)
35. Karmen Qineti  (Drejtore e Shkollës së Magjistraturës)