I. Pavarësia e Gjyqësorit

Pjesëmarrësit ranë dakort se Kushtetuta duhet të përmbajë garanci për promovimin e
gjyqësorit.  Pjesëmarrësit e disa grupeve diskutuan për çështje të veçanta si për pavarësinë
politike, financiare dhe administrative të gjykatave.

Sigurimin e pavarësisë së gjyqësorit në këto drejtime:
Pavarësinë politike të gjykatave dhe Këshillit të Lartë të Drejtësisë “KLD”;
Pavarësinë financiare;
Pavarësinë administrative/funksionale;
Shkrirja e Gjykatës së Kasacionit dhe Gjykatës Kushtetuese në një të vetme
që mund të merrte emrin Gjykata e Lartë;
Ndryshimi i përbërjes së KLD-së duke shtuar në të juristë ekspertë të
specializuar.

Pjesëmarrësit propozuan që KLD duhet të përbëhet nga:
Pedagogë të Shkollës së Magjistraturës;
Kryetari i Gjykatës së Lartë;
Kryetarët e gjykatave të apelit;
Përfaqësues nga shoqatat e avokatëve dhe prokurorëve;
Disa përfaqësues sugjeruan që Ministri i Drejtësisë dhe Presidenti i Republikës
nuk duhet të jenë anëtarë të KLD-së;
Zgjedhja e përfaqësuesve të shoqatave të avokatëve dhe prokurorëve në
përbërjen e KLD-së do të minimizojë influencën politike.  Për më tepër juristë
dhe skolarë mund të jenë anëtarë të KLD-së.
KLD-ja duhet të jetë një organ vetë-administrues që do të thotë se KLD-ja do
të jetë përgjegjës vetëm për ekzekutimin e detyrave të tij pa ndërhyrjen e
ndonjë organi tjetër qeveritar.

Proçesi i emërimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve është një fushë tjetër që siguron
pavarësinë e gjyqësorit.  Pjesëmarrësit sugjeruan që gjyqtarët dhe prokurorët mund
të emërohen nga KLD-ja (nëse një organ i tillë do të egzistojë), por kandidatët e
paraqitur në KLD duhet të zgjidhen nga:
Konferenca Gjyqësore;
Komuniteti ligjor që përfshin të gjitha organizatat profesionale;
nga votimi popullor.

Në mbështetje të kësaj, ata argumentuan se emërimi i gjyqtarëve nga
ekzekutivi do të cënonte rëndë pavarësinë e tyre, duke i bërë ata subjekt të influencës
politike. Gjithashtu, ata shprehën shqetësimin e tyre lidhur me zgjedhjen e gjyqtarëve
dhe prokurorëve me votim popullor.  Edhe pse kjo paraqitet si formë demokratike, do
të rrezikonte të shndërrohej në një çështje politike, për vetë situatën tepër të
politizuar të vendit.

Pjesëmarrësit konkluduan se modeli egzistues që detyron Këshillin e Lartë të
Drejtësisë për të emëruar gjyqtarët është më i pranueshëm për dy arsye:  (1)
formalisht qëndron mbi partitë politike dhe:  (2) kufizon ndërhyrjen e
ekzekutivit.  Pjesëmarrësit ranë dakort që çështje të tjera si përzgjedhja, nuk
duhet të shtjellohen nga Kushtetuta, por duhet të rregullohen me ligj të
veçantë.

Pjesëmarrësit diskutuan mbi garancitë që do të siguronin shkarkimin e gjyqtarëve në
mënyrë arbitrare.  Ata ishin të mendimit se një garanci e tillë duhej të parashikohej në
Kushtetutë.  Por, proçedura dhe mënyrat e sigurimit të një garancie të tillë duhet të
rregullohen në mënyrë të detajuar me ligj.

KLD-ja ose ndonjë organ tjetër i ngjashëm me të duhet të merret me
proçedurat e inkriminimit dhe shkarkimit të gjyqtarëve.  Disa pjesëmarrës
ishin të mendimit se gjyqtarët duhet të paraqesin mendimin e tyre para se ata
të inkriminohen apo të shkarkohen nga posti i tyre.  Rastet e inkriminimit të
gjyqtarit duhet të përcaktohen dhe të rregullohen në mënyrë të qartë me ligj.
Këto raste mund të jenë:
1) Vepra penale;
2) Kundravajtje penale;
3) Sëmundje mendore;
4) Shkaqe të tjera ligjore që cënojnë rëndë besueshmërinë e gjyqësorit.

Këto raste duhet të përcaktohen drejtë dhe në mënyrë transparente për të
shmangur keqinterpretimet që mund të cënojnë pavarësinë e gjyqësorit.

Për sa i përket kontrollit të gjyqësorit, duke përfshirë këtu kontrollin mbi rastet e
abuzimit nga gjyqtarët, pjesëmarrësit ngritën pyetjen se kush do të jetë organi që do
të kontrollojë këto abuzime--Këshilli i Lartë i Drejtësisë apo Ministria e Drejtësisë.
Opinioni i përgjithshëm ishte se Ministria e Drejtësisë duhet të merret vetëm me rastet
e abuzimeve që kanë të bëjnë me:
1) ligjet dhe rregullat;
2) proçedurat e kontrollit; dhe
3) çështjet administrative.

Të drejtën e hetimit fillimisht duhet ta ketë KLD-ja.  Pjesëmarrësit ngritën pyetjen se
si do të proçedohet, sa evidenca abuzimesh duhet të sigurohen dhe se si do të
drejtohet hetimi fillestar.

Pjesëmarrësit paraqitën dy mundësi:

A) Duke siguruar informacion nga persona të ndryshëm të cilët i vërejnë
këto abuzime në marrëdhëniet e tyre me gjyqtarët;
B) Me anë të iniciativës së KLD-së për të kryer hetime periodike.

Pjesëmarrës të tjerë ishin të mendimit se KLD-ja nuk duhet ta marrë
iniciativën vetë pasi kjo mund të çojë në humbjen e vlerës së saj si një hallkë e
veçantë në sistemin e drejtësisë.  Për sa u përket masave të kontrollit dhe
atyre ndëshkimore që mund të ndërmerren ndaj gjyqtarëve të konsideruar si
fajtorë nga gjykata, pjesëmarrësit u treguan të kujdesshëm që të vinin në
dukje se gjyqtarëve të akuzuar duhej t’i garantohej e drejta e mbrojtjes.  Një
e drejtë e tillë duhet t’i njihet një gjyqtari dhe kur gjykata merr vendimin.
 

II. Pavarësia Financiare e Gjyqësorit

Pjesëmarrësit diskutuan për rolin e pavarësisë financiare në promovimin e integritetit të
gjyqësorit dhe të ndarjes së pushteteve.

Pati një konvergjencë të opinioneve të pjesëmarrësve lidhur me pavarësisë financiare
të gjykatave.  U diskutuan dy mundësi për sigurimin e kësaj pavarësie:
Administrimi i një buxheti të pavarur për gjykatat;
Rritja e rrogave të gjyqtarëve.

Për sa i përket buxhetit të gjykatave, pjesëmarrësit ishin të mendimit se ai
duhet të jetë:
I pavarur dhe i mjaftueshëm për përmbushjen e plotë të aktivitetit të sistemit
gjyqësor;
Ai duhet të miratohet nga më shumë se dy të tretat e parlamenti;
Të rriten mundësitë për një shpërndarje të drejtë të tij;
Duhet të jetë parlamenti dhe jo ekzekutivi organi që bën kontrollin e
shpenzimeve.

Në lidhje me përcaktimin e kritereve që duhet të përdoren për caktimin e
buxhetit pjesëmarrësit sugjeruan që buxheti i gjykatave të caktohet në një
përqindje fikse të buxhetit të përgjithshëm shtetëror.  Një formulë e tillë do të
sjellë si rezultat rritjen e buxhetit të gjyqësorit sa herë që do të rritet dhe
buxheti i përgjithshëm.

Një zyrë për buxhetin e gjyqësorit dhe administrimin e tij (siç egziston i rregulluar
aktualisht nga një projekt-ligj) mund të krijohet nga një ligj i veçantë.  Kjo zyrë do të
jetë përgjegjëse për hartimin e buxhetit të gjykatave, duke përcaktuar nevojat
financiare të gjykatave.  Një zyrë e tillë mund të përbëhet nga juristë (gjyqtarë) dhe
specialistë financiarë.  Administrimi i kësaj zyre do të jetë i pavarur nga ekzekutivi
dhe gjyqësori.
 

III. Gjykatat e Specializuara/Gjyqtarët
 

Pjesëmarrësit sugjeruan se hartuesit e Kushtetutës duhet të konsiderojnë faktin nëse
Kushtetuta do të parashikojë krijimin e gjykatave të specializuara apo gjyqtarëve të
specializuar. Për shembull gjykata për çështjet e falimentimit dhe çështjet e të miturve.
Pjesëmarrës të tjerë mendonin se kjo çështje mund të trajtohet më mirë në një ligj të veçantë
sesa në Kushtetutë.

Kushtetuta duhet të ndalojë shprehimisht krijimin e gjykatave të jashtëzakonshme,
apo të gjykatave speciale që krijohen zakonisht për një qëllim dhe kohë të caktuar.
Gjykatat e specializuara që mund të rregullohen nga një ligj i veçantë mund të jenë:
Gjykatat tregtare/të falimentimit;
Gjykatat e të miturve;
Gjykatat administrative; dhe
Gjykatat ushtarake.
 

IV. Treinimi/Kualifikimi Gjyqësor

Pjesëmarrësit identifikuan çështjen e treinimit/kualifikimit gjyqësor si çështje të një rëndësie
të veçantë.  Ata vunë në dukje problemin me gjyqtarët e kurseve gjashtë mujore.
Pjesëmarrës të tjerë ishin të mendimit se kjo çështje mund të trajtohet më mirë nga një ligj i
veçantë sesa nga Kushtetuta.

Pjesëmarrës të ndryshëm u shprehën në favor të përfshirjes së kësaj çështjeje në
Kushtetutë me arsyetimin se Kushtetuta do të kontrollojë të gjitha ligjet e tjera.  Ata
sugjeruan krijimin e një komisioni që do të përcaktonte kriteret e emërimit për
kandidatët për gjyqtarë.  Kriteret e sugjeruara përfshijnë:
nivelin minimum të arsimimit, duke përfshirë mbarimin e Shkollës së
Magjistraturës;
moshën minimale;
të kaluarën profesionale dhe etike;
papajtueshmërinë me funksione të tjera;
treinimin.

Një aspekt tjetër që u prek ishte egzistenca ose jo e gjykatësit “laik” apo popullor.
Edhe për këtë pati opinione të ndryshme, pro dhe kundër.  Disa nga pjesëmarrësit
diskutuan si një element mjaft demokratik në sistemin gjyqësor.  Sipas tyre,
egzistenca e gjykatësit “laik” si një ndihmës gjyqtar i jep një sens human gjykatës
dhe si rrjedhim vendimet e gjykatës do të jenë më afër realitetit.  Nga ana tjetër,
pjesëmarrës të tjerë ishin kundër gjykatësve popullorë, duke i cilësuar si
joprofesionistë.
 

V. Pagat e Gjyqësorit

Pjesëmarrësit komentuan mbi rëndësinë që kanë pagat e gjyqtarëve për promovimin e
integritetit të gjyqësorit.
 

Mendimi i përgjithshëm i pjesëmarrësve ishte se ato duhet të variojnë sipas kritereve
që mund të caktohen.  Disa nga pjesëmarrësit ishin të mendimit se një diferencim i
tillë duhet të bëhet për gjyqtarët që punojnë brenda Tiranës dhe atyre që punojnë
jashtë saj. Pjesëmarrës të tjerë ishin të mendimit se një diferencim i tillë duhet të
bëhet:
brenda për brenda gjykatës;
midis gjyqtarëve të shkallëve të ndryshme;
midis distrikteve;
në bazë të diferencave në kualifikim dhe viteve të eksperiencës në punë; dhe
largësisë së tyre nga vendbanimi.

Pjesëmarrësit paraqitën disa opinione në lidhje me pagat.  Sipas tyre duhet të
sigurohen:
pagat për gjyqtarët, të cilat duhet të garantohen me ligj;
të gjitha pagat e tjera t’i referohen me ligj pagës së gjyqtarit;
indeksimi i pagave;
gjyqtarët duhet të distancohen nga administrimi i buxhetit të gjykatave; pagat
duhet të jenë të vendosura si përqindje fikse e buxhetit vjetor.
 

Lista e Pjesëmarrësve në Diskutimin e Fokusuar në Grup Nr. 2 Për Çështje të Kushtetutës--Gjyqësori, mbajtur më 26 Mars 1998
 

1. Sokol Nako   (Profesor në Shkollën e Magjistraturës dhe Këshilltar Ligjor për Qeverinë)
2. Gramoz Xhangolli  (Departamenti Ligjor në Ministrinë e Punës)
3. Adriana Shehu  (Departamenti Ligjor i Telekomit)
4. Luan Omari   (Anëtar i Akademisë së Shkencave)
5. Ilirjan Rusmali  (Ekspert i të Drejtës Kushtetuese)
6. Genti Sinani   (Gjykata e Rrethit Tiranë)
7. Shpresa Kurti   (Presidente e Shoqatës së Noterëve)
8. Karmen Qineti  (Drejtore e Shkollës së Magjistraturës)
9. Eduart Halimi   (Student i Shkollës së Magjistraturës)
10. Shkëlzen Selimi  (Student i Shkollës së Magjistraturës)
11. Shefki Bejko   (Pedagog në Fakultetin e Drejtësisë)
12. Miranda Gaçe   (Shoqata për Kulturë Demokratike)
13. Adrian Vaso   (AQUARIUS)
14. Njazi Jaho   (Komiteti Shqiptar i Helsinkit)
15. Nesti Zoi   (Bashkimi Kombëtar i Fermerëve Shqiptarë)
16. Flutur Laknori  (Shoqata e Grave Profesioniste dhe Afariste)
17. Vera Lesko   (Gratë për Aktivitete Shoqërore)