Fazat kryesore në trajtimin e projektligjeve

Me përjashtim të ndryshimeve në aspektin procedurial, legjislativi i shumicës së vendeve
demokratike i shqyrton projektligjet përmes fazave të ngjashme përpara se ato të bëhen
ligj.  Nisma ligjvënëse është e lidhur me llojin e sistemit demokratik.  Në shumicën e
demokracive parlamentare ajo i përket Qeverisë ose Kryeministrit dhe anëtarëve të
Legjislativit.  Në Shqipëri, nisma legjislative i takon përveç Këshillit të Ministrave  dhe
Deputetëve edhe Presidentit të Republikës dhe 20 mijë shtetasve.

Në shumë legjislativë, çdo anëtar ka të drejtë të paraqesë një projektligj, ose duke i
dhënë atij një "lexim të parë" në seancë plenare dhe duke bërë një kërkesë formale për
pranimin e tij, ose duke e hedhur atë në vendin e veçantë mbi tavolinën e punës së klerkut
ose të sekretarit.  Kjo barazi formale në të drejtën për të paraqitur projektligje megjithatë
është duke u shpërdoruar.  Shumë legjislativë demokratikë, si për shembull Dhoma
Britanike e Komuneve, bëjnë një dallim formal midis projektligjeve të paraqitura nga
qeveria (atyre të paraqitur nga ministrat në emër të ministrive të tyre ose qeverisë) dhe
projektligjeve të paraqitura nga anëtarë të veçantë të kësaj Dhome me iniciativën e tyre
personale.
 
Debati i Përgjithshëm

Projektligjet që i rezistojnë procesit shqyrtues në komisione (komitete), i raportohen
përsëri tërë Dhomës në formën origjinale ose të ndryshuar.  Atyre i jepet "leximi i dytë".

Kalimi Përfundimtar

Pas debatit të përgjithshëm dhe pasi të gjitha amendamentet e propozuara janë pranuar,
hedhur poshtë ose rishikuar, projektligjit i jepet "leximi" i tretë dhe përfundimtar.

Në Shqipëri ende nuk është parashikuar një procedurë legjislative specifike për
shqyrtimin e disa projekligjeve me karakter të veçantë, si ato në fushën kushtetuese dhe
elektorale, të  ratifikimit të traktateve ndërkombëtare, të miratimit të buxhetit të shtetit,
projektligjet organike, ato mbi gjendjen e jashtëzakonshme ose të shtetrrethimit etj.  Në
këto raste, në shumë vende, procedura normale e shqyrtimit dhe e miratimit është ajo e
drejtpërdrejt nga ana e Dhomës.  Si rregull, kësaj procedure i lihet më tepër kohë dhe
Dhoma funksionon dhe punon si komision.


Rregullorja e legjislativëve të shumë vendeve demokratike, cakton edhe procedura të
përshpejtuara për shqyrtimin dhe miratimin e projektligjeve që cilësohen si urgjente.  Këto
procedura zbatohen më tepër kur një projektligj është cilësuar si shumë i ngutshëm ose i
një rëndësie të veçantë nga Qeveria. Në këto raste, rregullorja mund ta kufizojë zgjatjen e
fjalimeve dhe kohën e debatit.  Në shumë legjislativë bikameralë, dhoma e lartë ka
pushtet vetëm për të sugjeruar amendamente dhe për t'i shtyrë projektligjet e kaluara nga
dhoma e ulët deri në një kohë të mëvonshme. Pas kalimit të kësaj kohe dhe pasi dhoma e
ulët i ka pranuar ose i ka hedhur poshtë amendamentet e dhomës së lartë, projektligji
vazhdon të kalojë në fazën tjetër dhe finale, pa marrë parasysh objeksionet e mëtejshme
të dhomës së lartë. Ndërsa në SH.B.A. dhe në pak vende të tjera, çdo projektligj duhet
të kalojë nëpër të dyja dhomat në një formë të ngjashme, përpara se të kalojë në fazën
përfundimtare. Kur të dyja dhomat nuk bien dakort për formulimin përfundimtar të
projektligjit, për detaje, ose për çështje madhore të politikës, dhe asnjë prej tyre nuk
pranon versonin e tjetrit, divergjencat duhet të sheshohen dhe projektligji të formulohet në
një mënyrë të tillë që të miratohet nga maxhoranca në të dyja dhomat.  Ky problem lind
me 30 deri në 50 përqind të të gjithë projektligjeve që kalojnë të dyja dhomat e
Kongresit, duke përfshirë pothuaj çdo projektligj të rëndësishëm.

Në një legjislativ bikameral të vërtetë, sheshimi i divergjencave bëhet sipas versionit të
konferencës së komisioneve (komiteteve) amerikane. Këto konferenca zakonisht arrijnë
kompromise midis versioneve të të dy dhomave, por në raste të rralla ato hartojnë
projektligje me përmbajtje të re.  Për rrjedhojë, konferenca ka fuqi të konsiderueshme
lidhur me përmbajtjen përfundimtare të projektligjit - kaq shumë sa disa vrojtues e quajnë
atë "dhoma e tretë e Kongresit". Megjithatë, një institut i tillë është i domosdoshëm në
çdo legjislativ të vërtetë bikameral. Kështu, edhe në Francë çdo projekt a propozim
shqyrtohet radhazi në të dy dhomat me synimin që të arrihet në pranimin e një teksti të
vetëm.  Kur, për shkak mosmarrëveshjeje ndërmjet dy dhomave, një projekt a një
propozim nuk ka qenë e mundur të pranohet pas dy leximesh nga secila dhomë, ose në
qoftë se Qeveria ka deklaruar nevojën e ngutshme, pas një leximi të vetëm nga secila
dhomë, Kryeministri ka të drejtë të kërkojë mbledhjen e një komisioni të përzier mbi
baza barazie të ngarkuar për të propozuar një tekst për normat e kontestuara. Teksti i
përpunuar nga komisioni mund t’ju shtrohet nga Qeveria për miratim të dy dhomave.
Asnjë amendament nuk lejohet pa pëlqimin e Qeverisë.

Në qoftë se komisioni i përzier nuk ka arritur një marrëveshje mbi një tekst të
përbashkët, ose teksti nuk është miratuar si më sipër, Qeveria, pas një leximi të ri nga
Asambleja Kombëtare dhe Senati, mund t'i kërkojë Asamblesë Kombëtare që të
vendosë përfundimisht. Në një rast të tillë Asambleja Kombëtare mund të rimarrë ose
tekstin e përpunuar nga komisioni i përzier, ose tekstin e fundit të miratuar prej saj dhe të
ndryshuar eventualisht nga një a më shumë amendamente të pranuara nga Senati.

Veprimi përfundimtar i ndërmarrë nga Ekzekutivi ose Kryetari i Shtetit

Pasi legjislativi ka miratuar zyrtarisht një projektligj, ky i paraqitet zakonisht Ekzekutivit
ose Kryetarit të Shtetit për miratim zyrtar dhe për promulgim. Në sistemet parlamentare,
presidentët ose mbretërit nuk kanë zgjedhje tjetër, veçse t'i miratojnë projektligjet dhe t'i
shpallin ato si ligje. Megjithatë, presidentët mund të ushtrojnë veton.  Në këto raste
projektligji mund të bëhet ligj vetëm nëse kalon në dhomat përkatëse me maxhorancën e
kërkuar sipas kushtetutës.  Kjo maxhorancë në disa vende kerkohet të jetë absolute, në
disa të tjera e cilësur dy të tretat.

Punuar nga Perikli Zaharia (Polloshi)
Drejtor i Departamentit të Marrëdhënieve me Jashtë
Gjykata e Kasacionit
Tiranë, Shqipëri
Tel: 355-42-23126
Fax: 355-42-23126