Qeverisja moderne përfaqësuese zakonisht ka legjislatorë të zgjedhur në mënyrë
demokratike, një pushtet ekzekutiv që drejtohet nga një person që është i zgjedhur si
legjislator ose në një mënyrë të pavarur, dhe një gjyqësor të aftë.

Burimet e së drejtës

Parlamenti, me anën e miratimit të ligjeve, është burimi kryesor për krijimin e së drejtës
pozitive.  Megjithatë, në një sistem ku ka një president të zgjedhur në mënyrë të pavarur,
atij mund t’i jepet e drejta për të krijuar të drejtë pozitive nëpërmjet akteve të tilla si
vendimet apo urdhërat ekzekutivë.  Gjykatësi e interpreton të drejtën pozitive edhe sipas
nivelit që një e drejtë zakonore ose komune ekziston jashtë së drejtës pozitive të shkruar,
gjithashtu përcakton dhe deklaron në kontekstin e vendimeve individuale se çfarë mund të
jetë e drejta e pashkruar.  Mund të ketë ose jo një dokument kushtetues të vetëm i cili
sikurse dhe ligji, merr prioritet mbi të drejtën pozitive qeveritare ose të drejtën zakonore
private apo common law.  Pushtetet qeverisëse, duke përfshirë edhe ato të gjyqësorit,
kufizohen nga shkalla e autoritetit ligjor të dhënë atyre brenda sistemit qeverisës, qoftë ajo
nën kushtet e dokumentit specifik dhe zyrtar të shkruar, siç është kushtetuta, apo si një
çështje e traditës institucionale në një vend me një kushtetutë të “pashkruar”.  Në parim,
“e drejta” vendos kushtet e referencës për “qeverisje të kufizuar”, dhe veprimi qeveritar
justifikohet në terma retorikisht ligjorë.

Autoriteti institucional dhe marrëdhëniet

Eshtë parë e arsyeshme që në qeverisjen përfaqësuese të ketë kontrolle dhe ekuilibra
institucionalë të pushtetit, si midis degëve të pushtetit në një nivel të dhënë ashtu edhe
midis niveleve të ndryshme në hierarkinë e sistemit qeverisës.  Asnjë autoritet qeverisës
nuk duhet të jetë i aftë për të vepruar plotësisht brenda diskrecionit të tij dhe i pa
kontrolluar nga të tjerët:  Pushteti absolut korruptohet plotësisht.  Në nivelin kombëtar,
çështjet ngrihen rreth marrëdhënies midis pushtetit ekzekutiv dhe atij legjislativ, pushtetit
ekzekutiv dhe gjyqësor, dhe legjislativit me gjyqësorin.


Pushteti ekzekutiv mund të kryesohet nga një kryeministër i cili fillimisht zgjidhet si anëtar i
parlamentit dhe më pas ngarkohet nga partia apo koalicioni dominues në parlament për të
formuar qeverinë.  Në një rast të tillë, është tipike që kabineti qeveritar të emërohet nga
partia apo koalicioni dominues për të shërbyer bashkë me kryeministrin në pushtetin
ekzekutiv si drejtues politiko-burokratikë në ministri të ndryshme.  Edhe në sistemet
qeverisëse ku kryeministri është kryetar i qeverisë në pushtet, mund të ketë një president
të zgjedhur në mënrë të pavarur i cili shërben si kryetar ceremonial i qeverisë për qëllime
formale dhe jo substantive.  Presidenti Gjerman merret si një shembull.  Një president i
tillë mund të shërbejë si ekuivalenti i një monarku (sigurisht, një monark kushtetues mund
të përzgjidhej nëse do të  shërbente si ekuivalent i presidentit ceremonial)  Një alternativë
tjetër, mund të ishte një president i cili zgjidhet në mënyrë të pavarur dhe që të ketë
autoritet ekzekutiv real, dhe në një farë mase autoritet ligjvënës.  Mund të përmendet këtu
sistemi Francez ku ka një kryeministër dhe një parlament të lidhur me qeverinë në pushtet
që veprojnë përkrah një presidenti me pushtete të tij apo të saj reale.

Nivelet më të ulta të autoritetit qeverisës, në nivel krahinor apo lokal, kanë autoritetin  e
tyre ekzekutiv dhe në një masë të kufizuar kanë autoritetin legjislativ në varësi se cilat
fusha kontrollohen ekskluzivisht nga autoritetet qeverisëse ligjvënëse të nivelit kombëtar.
Autoritetet ekzekutive dhe administrative krahinore dhe lokale mund të jenë objekt i
kontrollit të drejt për drejtë të presidentit apo qeverisë kombëtare në pushtet ose mund të
kenë pushtetet e tyre të përcaktuara dhe të kufizuara vetë por të pavarur nga qeveria.

Gjyqësori funksionon  në një raport të vecantë me autoritetet e tjera qeverisëse.  Mund të
ndërtohet, ose të duket se operon, në një mënyrë të tillë që të jetë ose pjesë e qeverisë së
krijuar për tu përpjekur që të garantojë se degët e tjera të qeverisë dhe hierakisë së vet
gjyqësorit veprojnë në një mënyrë të drejtë dhe ligjore, ose të jetë një aparat jo shumë i
ngjashëm me shërbimin gjyqësor civil të qeverisë sepse është një entitet profesional si
shoqëri esnafërie e krijuar me profesionistë të treinuar si juristë dhe që ndajnë një
mentalitet të përbashkët prej juristi.  Në masën që qëndrimi i fundit është adoptuar
instituçionalisht, sistemi qeverisës së paku nuk ka pranuar në mënyrë të nënkuptuar në
praktikë dhe teori një adoptim absolut të rendit asnjanës qytetar pas Revoluçionit
Francez, dhe ka pranuar që ka përfitime në mbajtjen e institucioneve shoqërore “të
ndërmjetme” (të tillë si profesioni i pavarur ligjor me një gjyqësor që rrjedh prej tij) kanë
njëfarë “krenarie” të tyren që rrjedh historikisht nga një “rend më i vjetër”.  Ky qëndrim
fundit e pranon ekzistencën e një rendi socialo-politik pluralist që nuk vepron sipas
parimeve thellësisht demokratike që do të kërkonin që i gjithë pushteti legjitim të rrjedhë
konceptualisht nga “populli”.

Gjyqësorit, ose së paku një niveli më të lartë lloji të gjykatës, mund t’i garantohet fuqia
për të shikuar kushtetueshmërinë e veprimit legjislativ dhe ekzekutiv të qeverisë.  Në
shumë vende tani ka gjykata të veçanta të quajtura gjykata kushtetuese të ngritura për të
kryer një funksion të tillë.  Ose mund të krijohet një gjykatë apo këshill i vecantë, siç
është Këshilli i Shtetit në Francë, që të mund të përcaktojë kushtetueshmërine e veprimit
qeveritar para se ai të zbatohet.  Një alternativë tjetër, si ajo që i është dhënë pushtetit
gjyqësor në Shtetet e Bashkuara, është që ti japë fuqi gjykatave të zakonshme të
juridiksionit të përgjithshëm që të rishikojë aktin qeveritar për kushtetueshmërinë dhe për
më tepër për ligjshmërinë e tij.  Shkalla dhe mënyra në të cilën gjyqsori kryen një rishikim
të tillë mund të ndikojë mbi marrëdhënien midis autoriteteve të  legjislativit dhe pushtetit
ekzekutiv, duke përfshirë presidentin dhe/ose kryeministrin.


Nëse një vend dëshiron të krijojë një presidencë të fortë por përsëri të ketë një qeveri të
drejtuar nga një kryeministër dhe kabinet që përfaqësojnë një asamble parlamentare të
zgjedhur, mund të merret në konsideratë mundësia e lejimit që presidenti të ketë njëfarë
roli në njohjen e kryeministrit;  në vendimin për të shpërndarë parlamentin;  për të bërë
zgjedhjet për një parlament të ri dhe qeveri ose në alternativë, të thërrasë një person tjetër
apo parti në parlamentin ekzistues që të përpiqet të krijojë një kabinet që të mund të
fitojë votëbesimin e shumicës nga anëtarët e parlamentit në një situatë kur besimi në
kryeministrin dhe kabinetin e mëparshëm ka humbur.  Në çdo rast, është me vlerë që një
politikë të ketë së paku një fytyrë simbolike instituconale që përfaqëson sigurinë dhe
vazhdimësinë në sistemin qeveritar.

Origjina e së drejtës

Eshtë e rëndësishme të bëhet dallimi midis burimeve zyrtare të së drejtës dhe origjinës të
së drejtës. Në qeverisjen përfaqësuese kushtetuese, burimet e së drejtës janë entitete
zyrtare qeveritare nëse i përkasin pushtetit legjislativ, ekzekutiv apo gjyqsor, dhe niveleve
kombëtare, krahinore ose lokale të qeverisjes.  Por origjina e së drejtës mund të burojë
nga tjetërkund brenda qeverisë përveç burimit zyrtar, ose mund të vijë nga sektori privat.
Formulimi dhe hartimi i ligjit mund të ndodhë brenda nivelit dhe degës së qeverisë që
është eventualisht i njohur si burim i tij zyrtar (për shëmbull, legjislacioni kombëtar mund
të vendoset së bashku nga anëtarët e parlamentit dhe të shkruar në formë përfundimtare
nga hartuesit legjislativë), ose mund të ndodhë diku tjetër (është veçanërisht e zakonshme
në shumë qeveri për pushtetin ekzekutiv/administrativ të qeverisjes për t’i vendosur së
bashku dhe të hartojë legjislacion, i cili pastaj dërgohet para pushtetit legjislativ për
shqyrtimin e tij).  Tradita institucionale dhe zakonet brënda një vendi të veçantë mund të
ndihmojnë ose inkurajojnë bërjen e ligjeve në mënyrat e tyre të veçanta, për shëmbull,
nëpërmjet një niveli ose pushteti të qeverisjes i cili nuk është entiteti i fundit qeveritar
vendim marrës përgjegjës si një burim institucional zyrtar i ngarkuar për futjen e tij në fuqi.

Mbulimet e funksioneve qeveritare: Pikat e përbashkëta të referencës

Megjithëse mund të duket se është i dobët konceptualisht dhe i pa mjaftueshëm
materialisht, strukturimi i funksioneve qeveritare në mënyrë që të ketë  pushtet dhe
përgjegjësi të mbuluar midis pushteteve të qeverisjes në një nivel të dhënë, dhe ndoshta
midis niveleve të qeverisjes, lejon që kontrollet dhe ekuilibrat të ndodhin midis entiteteve
qeveritare, në mënyrë që një entitet qeveritar të mos ketë një kontroll të tillë absolut
brenda sferës së tij që të mund të veprojë arbitrarisht dhe më kryeneçësi.  Bashkëveprimi
i entiteteve qeveritare dhe nxjerrja reciproke e deklaratave të vlerësimit mbi gjykimin e
drejtë apo ligjshmërinë e një akti të veçantë qeveritar, mund të inkurajohet dhe të
ndihmohet nëpërmjet adoptimit të një kushtetute të përbashkët që paraqet pika retorike
të fokusuara për mirëkuptimin dhe keqkuptimin midis entiteteve qeveritare, dhe midis
atyre me ato jashtë qeverisë që do të sfidonin atë çfarë entitetet po bënin.

Përgatitur nga Profesor Charles A. Marvin
College of Law
Universiteti Shteteror i Georgia-s
USA