Çdo shtet demokratik me një sistem kushtetues, ka nevojë për një sistem që lejon zyrtarin
kryesor të ekzekutivit të ushtrojë kontroll mbi ushtrinë (të ruajë kontrollin publik) dhe t’i
përgjigjet sulmeve të papritura.  Në të njëjtën kohë për të ruajtur kontrollin popullor dhe
shtetin juridik, duhet të ketë gjithashtu edhe kufizime ndaj kompetencave ekzekutive dhe
kontrolle efektive nga degët e  legjislativit dhe gjyqësorit.

Në hartimin e një sistemi që mund të zgjidhë çështje të sigurisë kombëtare, duhet të ruhet
një numër vlerash kushtetuese.  P.sh.: Neni 1 i Dispozitave Kryesore Kushtetuese,
parashikon se sovraniteti kombëtar “buron nga populli dhe i përket atij”.  Në Nenin 2,
Republika e Shqipërisë “është shtet juridik dhe demokratik”.  Në Nenin 3, parimi
themelor i organizimit shtetëror “është ndarja e pushtetit në legjislativ, ekzekutiv dhe
gjyqësor.  Populli ushtron kompetencat e tij nëpërmjet organeve përfaqësues dhe
referendumeve”.  Në njohjen e një kompetence të jashtëzakonshme për Presidentin,
duhet të parashikojnë masa mbrojtëse për të ruajtur shtetin juridik, pushtetin legjislativ,
nje gjyqësor të pavarur dhe kontrollin popullor.

Neni 9 parashikon: “Republika e Shqipërisë në marrëdhëniet e jashtme, mbron
pavarësine dhe interesat e saj kombëtare, zbaton politikën e bashkëpunimit, të paqes e të
sigurimit ndërkombëtar.  Në rastin e një rreziku që kërcënon pavarësinë e Shqipërisë dhe
integritetin e saj territorial, në kushte të veçanta, Presidentit mund t’i duhet të sillet në
mënyrë të njëanshme duke u bërë thirrje forcave ushtarake, nëse Kuvendi Popullor është
shpërndarë ose është e pamundur të mblidhet për një rast gjendjeje të jashtëzakonshme.

Gjithësesi, veprimet e njëanshme të Presidentit mund të kufizohen në kohë dhe qëllim për
të lejuar vendosjen e proceseve të rregullta kushtetuese.  Përndryshe, Kuvendi Popullor
nuk do të ushtrojë më “sovranitetin në emër të popullit” (Neni 15).  Ndër kompetencat e
tjera të tij, Kuvendi Popullor “përcakton drejtimet kryesore të politikës së brendshme e të
jashtme të shtetit” dhe “vendos për mobilizimin e pjesshëm e të përgjithshëm, gjendjen e
jashtëzakonshme si edhe për gjendjen e luftës në rast agresioni të armatosur kundër
Republikës së Shqipërisë” (Neni 16/1 dhe 16/4).  Kompetencat legjislative nuk
nulifikohen në rastet e jashtëzakonshme.  Neni 17 thotë shprehimisht: “Në raste lufte ose
gjendjeje të jashtëzakonshme Kuvendi Popullor mund të zgjasë veprimtarinë e vet përtej
afatit të caktuar, derisa të vazhdojë lufta ose gjendja e jashtëzakonshme”.


Sipas Nenit 28/17 dhe 28/18, “Kur është e pamundur të mblishet Kuvendi Popullor,
Presidenti shpall mobilizimin e pjesshëm dhe të përgjithshëm, si edhe gjendjen e
jashtëzakonshme.  Në këto raste, shpallja i paraqitet për miratim Kuvendit Popullor
brenda pesë ditëve.  Kur është e pamundur të mblidhet Kuvendi Popullor, Presidenti
shpall gjendjen e luftës në rast agresioni të armatosur kundër Republikës së Shqipërisë”.
Në rrethana të tilla, në mënyrë të qartë, Presidenti, ushtron kompetencat e dhëna
shprehimisht nga Kuvendi Popullor (Neni 16/2 dhe 16/4).  Prandaj, është e rëndësishme
që ushtrimi i kompetencave të tilla të kufizohet, përndryshe një pjesë e rëndësishme e
kompetencave legjislative do të gllabërohen nga Ekzekutivi.

Përveç ushtrimit të vetëkontrollit nga Presidenti, mund të bëhen vetëm tre kontrolle të
tjerë: kontrolli popullor, kontrolli gjyqësor dhe kontrolli legjislativ.  Kontrolli popullor, i
ngritur kundër Presidentit gjatë gjendjeve të jashtëzakonshme, mund të shndërrohet
shumë lehtë në një revolucion.  Është shumë e ngjashme që kontrolli gjyqësor në kushte të
tilla të mos ushtrohet.  Në shumë raste, instancat gjyqësore (duke përfshirë Gjykatën
Kushtetuese) nuk mund të priten të gjykojnë me efektivitet Presidentin i cili ushtron
kompetenca gjatë një gjendjeje të jashtëzakonshme.  Nëse është “e pamundur të
mblidhet Kuvendi Popullor, çfarë lloj kontrolli legjislativ mund të funksionojë?

Për tre arsye është e rëndësishme të zbatohen kontrolle më të avancuara ndaj ushtrimit të
kompetencave të jashtëzakonshme të Presidentit.  Kur është e pamundur që të blishet
Kuvendi Popullor, Presidenti mund të autorizohet të veprojë në mungesë të tij, por vetëm
për një numër të caktuar ditësh si p.sh. pesëmbëdhjetë ose tridhjetë.  Pasi kjo periudhë
mbaron, vazhdimi i ushtrimit të kompetencës emergjente nga Presidenti, mund të bëhet
vetëm me miratim të Kuvendit Popullor.  Pa dhënien e kësaj kompetence nga trupi
legjislativ, ajo (kompetencat e jashtëzakonshme) do të mbarojnë.  Një rregullim i tillë do
të respektonte një numër vlerash: nevojën që Presidenti të veprojë në një rast të
jashtëzakonshëm, mbajtjen e kompetencave legjislative në Kuvendin Popullor, mbrojtjen
e shtetit të së drejtës dhe ruajtjen e kontrollit popullor të ushtruar nga dega legjislative.

Disa shembuj nga eksperienca e Shteteve të Bashkuara mund të jenë interesante.  Kur
Presidenti Abraham Lincoln ushtroi kompetenca të jashtëzakonshme në Prill 1861, në
fillim të Luftës Civile në Amerikë, Kongresi nuk ishte në sesion.  Megjithëse Linkolni
ndjeu se ishte i detyruar të vepronte, ai ishte i pasigurtë përsa i përket ligjshmërisë të disa
prej masave të marra prej tij, veçanërisht pezullimit të writ of habeas corpus1.  Kur
Kongresi u kthye, ai shjegoi çfarë kishte bërë dhe i kërkoi atij (Kongresit) të
sanksiononte me fuqi paravepruese veprimet e tij në gjendjen e jashtëzakonshme.  Pasi
debatuan për kërkesat e tij, Kongresi kaloi legjislacion që miratonte, legjitimonte dhe bërë
të vlefshme të gjitha aktet, shpalljet dhe urdhërat e Presidentit etj. sikur do të ishin nxjerrë
dhe bërë me autoritetin e mëparshëm dhe nën drejtimin e Kongresit të Shteteve të
Bashkuara.  Ky ligj, duke i dhënë miratim legjislativ (edhe pas kryerjes së faktit) për
veprimin e Presidentit në rastet e gjendjes së jashtëzakonshme, ndihmoi në ruajtjen e
shtetit të së drejtës dhe demokracisë përfaqësuese.


Në 1952, Presidenti Harry Truman, u ballafaqua me një grevë mbarëkombëtare të
punonjësve të çelikut.  Ai reagoi duke sekuestruar uzinat e çelikut, duke pretenduar se
veprimi i tij ishte i nevojshëm për të vazhduar Luftën kundër Koresë së Veriut.  Në një
nga rastet e rralla që Gjykata e Lartë sfidon kompetencat e jashtëzakonshme dhe ato
ushtarake të Presidentit, Gjykata konsideroi si jo kushtetuese sekuestrimin e uzinave.
Shumë faktorë ndihmuan në forcimin e vendimit të Gjykatës.  Në 1952, Lufta në Kore
kishte dy vjet që kish filluar dhe populli ishte thellësisht kundër saj.  Kongresi kishte
miratuar (Ligji Taft-Harley, 1947), duke dhënë mjete alternative për të trajtuar grevat e
punës.  Në 1951, Kongresi mori në shqyrtim dhënien Presidentit të kompetencës për
sekuestrim dhe e hodhi poshtë këtë opsion.  Gazetat në mbarë vendin dënuan teorinë e
Trumanit mbi trashëgimin e kompetencave dhe kompetencën e jashtëzakonshme dhe i
quajtën veprimet e tij arbitrare, diktatoriale, të rrezikshme dhe destruktive.  Strategjia e
administratës së Trumanit në gjyq-duke i thënë një gjykatësi të shkallës së parë që
Presidenti mund të kontrollohet vetëm nga procesi i zgjedhjeve ose të akuzohet për krime
të rënda dhe jo nga gjyqësori, u konsiderua si një shprehje e arrogancës ekzekutive.
Ndërkohë që i gjithë vendi ishte në përgjithësi i bashkuar kundër Trumanit, Gjykata e
Lartë mund të vendoste me besim, ashtu sikurse edhe bëri.  Kushtet politike të 1952, që
arritën kulmin në një vendim gjyqësor kundër veprimit ushtarak të Presidentit, ishin
veçanërisht të rralla pse jo të paprecedent.

Punuar nga Louis Fisher
Senior Specialist in Separation of Powers
Congressional Research Service, The Library of Congress
Washington, D.C.