Terug Naam auteur: J. Bernlef
Titel: Onder ijsbergen
Waardering groslijst: 3 punten
Jaar van uitgave: 1994
Eerste druk: 1981
Ondertitel: geen
Verklaring (onder)titel: De titel
verwijst naar twee dingen: de plaats van het verhaal en het
'zicht' van de waarnemer, Jakob Olsen. De plaats waar het verhaal
zich afspeelt is Groenland, dat tussen ijsbergen ligt, 'Onder
ijsbergen' kun je opvatten als: temidden ijsbergen. Van echte
ijsbergen is bekend, dat het grootste gedeelte van een ijsberg
onder het wateroppervlak ligt. Het enige gedeelte dat men ziet is
het topje van de ijsberg, dat slecht een klein stukje is. Menig
schip is al gezonken door een botsing met een ijsberg, omdat het
gevaar ervan niet zichtbaar is.
Dit is ook het geval met het verhaal van 'Onder ijsbergen'.
Waarnemer Jakob Olsen krijgt alleen het 'topje van de ijsberg' te
zien, alleen de lachende, drinkende Groenlanders, maar hij zal
nooit de complete cultuur kunnen omvatten en begrijpen, het
grootste gedeelte ligt onder het wateroppervlak. Daarom kan Olsen
zijn taak niet volbrengen en gaat hij twijfelen aan zichzelf.
Tenslotte 'botst hij zelf tegen een ijsberg' en hij gaat dood
door zijn kortzichtigheid.
Motto:
Klein zijn de stranden
van kleine meren.
Klein is der mensen geest;
niet alle mensen
zijn even verstandig:
heel de mensheid is half.
Verklaring motto: Dit motto, waarschijnlijk van Bernlef zelf, slaat terug op de botsing tussen culturen, in dit geval de Deense met die van Groenland. Denemarken probeert Groenland te vormen naar eigen beeld, maar dat is niet verstandig. Het wijst ook op de onmacht van de mens om zichzelf en de wereld te begrijpen.
Opbouw: Het verhaal is onderverdeeld in 5 hoofdstukken die elk voor één dag staan. Van woensdag 2 juli 1975 tot en met 6 juli 1975. Er gaat een epiloog aan vooraf. De hoofdstukken zijn zelf weer verdeeld in bedrijven die doorlopend genummerd worden. 138 bladzijden. Het verhaal is bijna chronologisch verteld. Er zijn sprongen terug in de tijd, bijvoorbeeld als Olsen zich de gesprekken herinnert met de ambtenaar en de gevangenisdirecteur. Een tweede verhaallijn naast het onderzoek van Olsen is de relatie tussen Krog en Morello.
Beginzin: Jakob Olsen schrok.
Eindalinea: Nick Morello bevond zich ergens in New York. Lina Krog gaf les op een lagere school in Kopenhagen. Tot haar opluchting bleek ze niet zwanger. Inge Olsen woont drie straten van haar vandaan in een buurt met ouderwetse huizen en statig ruisende lindebomen.
Hoofdpersonen: De belangrijkste hoofdpersoon is Jakob Olsen, een tamelijk oude rechter uit Denemarken. Hij komt naar Groenland als waarnemer, niet om te oordelen. Hij is een 'round character', je komt zijn gevoelens steeds meer te weten. Hij is 63 jaar en komt tijdens het verhaal tot het besef dat hij zijn net overleden vader altijd heeft gevreesd. Hij komt tot de conclusie dat hij in veel opzichten op zijn vader lijkt, meer dan hij eigenlijk wil. Hij past goed bij zijn vrouw Inge en hij heeft twee zonen, die het huis uit zijn. Tijdens het verhaal raakt hij steeds meer betrokken in de zaak Jón Eira en raakt hierdoor ook verstrikt met zijn eigen levensvragen. Hij begint steeds meer aan zichzelf te twijfelen en komt tot de conclusie dat hij het niet meer aan kan. Hijzelf, de mensen uit zijn omgeving, de wereld zelf, het zijn allemaal ijsbergen: het grootste stuk kun je niet zien en daardoor ook niet kennen.
Een ander belangrijke persoon is Lina Krog, de ex-onderwijzeres en regisseuse van een toneelstuk. Ze is een jaar of 40. Zij is de tolk en Olsen komt vaak met haar in contact. Ze heeft een tijd in New York gewoond samen met haar vriend Jim. Haar ideaal is de Inuit-cultuur en de westerse techniek te verenigen. Je komt haar geschiedenis te weten en haar gevoelens, voor Olsen, maar zeker ook voor Nick Morello, met wie ze een relatie had gehad en weer eentje begint. Ze heeft veel twijfels over het leven en terwijl die langzamerhand wegvagen, krijgt Olsen steeds meer twijfels over zichzelf. Zij is een 'round character'.
Nick Morello is een mislukte jazzpianist die in 'De Witte Valk' platgespeelde nummers speelt. Hij is alcoholist. Je komt maar weinig gevoelens van hem te weten, maar toch neemt Morello een belangrijk positie in het verhaal in. Morello is vooral belangrijk voor Lina Krog, met haar begint hij, voor een tweede keer, een relatie. Nick Morello is een 'round character'.
Thema: Het thema van dit boek is de botsing van twee culturen die compleet anders zijn.
Verwachting vooraf: Bij het lezen van de achterkant kwam ik te weten dat het een soort detective was. Aangezien boeken met dit genre mij meestal erg goed bevallen leek mij dit boek ook wel geschikt om te lezen.
Waardering achteraf: Ik vond het jammer van het open einde. Ik had graag willen weten waarom die Jón Eira nu precies die moord gepleegd heeft. Een triest einde vind ik sowieso niet leuk aan een boek. Ik vond het ook niet echt op een detective lijken. Het werd ook een beetje saai verteld, langdradig. Het speelde zich constant op dezelfde plekken af (Groenland, theater, hotelkamer).
Meest boeiende/verwarrende: Erg verwarrend vond ik de reden dat Jón Eira zijn grootmoeder vermoordde. Dat heeft natuurlijk te maken met de cultuur, maar daarover kwam je weinig te weten. Erg jammer.
Vergelijking met andere boeken: Net als in Hersenschimmen van J. Bernlef is het taalgebruik in dit boek vrij sober. In de opbouw zitten ook overeenkomsten. Ze zijn allebei chronologisch verteld en geen hele grote tijdsprongen, maar gewoon van dag tot dag. Verder heeft dit boek net als in Het gouden ei en De kroongetuige een detective-element, hoewel het in dit boek minder duidelijk naar voren komt dan in de andere twee.
Dit verslag is gemaakt volgens VWO-normen. Je kunt dit verslag dan ook op iedere school en op ieder niveau inleveren. Voor een samenvatting van dit boek kun je het beste naar de bibliotheek gaan.
Terug
