Europa en de buitenwereld (1150-1350)

Deze schrijver baseert zich op gezag en autoriteit. Hij vergeet niet God te noemen en hij merkt op dat het werk van Sint-Brandaan oorspronkelijk in het Latijn is geschreven. Wie durft er dan nog aan te twijfelen ? Dit alles is kenmerkend voor een middeleeuwer.

Het noemen van het werk van Van Maerlant is opmerkelijk ondat het in een volkstaal is geschreven. Is het dan wel gezaghebbend genoeg? En misschien beweert Van Maerlant wel dat er in de Reizen van Sint-Brandaan leugens staan.

De schrijver bevestigt het traditionele beeld dat het Paradijs ergens in het oosten ligt. Hij doorbreekt echter de voorstelling dat het onmogelijk is om de hete en ondoordringbare zone te passeren,

Bij bron 3 zien we Europa afgebeeld, zoals het afgebeeld is op talloze middeleeuwse O-T kaarten. Europa beslaat een kwart van de wereld, evenals Afrika. De resterende helft is Azie. Deze kaarten geven geen waargenomen werkelijkheid weer maar een symbolische, gebaseerd op gezaghebbende geschriften (bijvoorbeeld de Bijbel). Voor reizgers hebben deze kaarten geen enkele waarde. De portolaankaarten daarentegen (bron 4) geven wel een waargenomen werkelijkheid weer, en wel kustlijnen. Deze kaarten zijn daardoor uitermate geschikt voor zeevaarders die veilig van haven a naar haven b willen reizen.

Het is geen wonder dat het optreden van keizer Frederik II, een christen, verbazing bij de Arabieren heeft opgeroepen. Hij is namelijk zeer vriendelijk en tolerant en dat is men niet van een "Frank" gewend. In bron 5a valt zelfs te lezen dat hij een priester dwars zit die met de bijbel in de hand een moskee wil betreden. En uit bron 5b valt op te maken dat de keizer de gebruiken van de moslims rrespecteert.

Deze bron is minder betrouwbaar dan bijvorrbeeld bron 5a, omdat het niet zeker is dat de persoon die dit allemaal schrijft, ook daadwerkelijk in Jereuzalem, bij de intrede van Frederik II aanwezig is geweest. Misschien heeft de schrijver het allemaal van horen zeggen. Hoe betrouwbaar is zo iemand?

In hoeverre was de periode 1150-1350 voor Euriopa een periode van ingrijpende verandering op het gebied van kennisverwerving?

"In hoeverre..." dus: bantwoorden met enerzijds/anderzijds

Typering van de situatie rond 1150

A:

Fundament 1: de Bijbel, het christelijk geloof

Fundament 2: gezaghebbende geschriften uit de Klassieke Oudheid, of informatie uit die tijd die terug te vinden is in het beroemde naslagwerk van Isodorus.van Sevilla.

Horizonverbreding

B

Een cultuur met een hoog kennisniveau is uiteraard de Arabische cultuur. In de periode na 1150 komen Europeanen meer en meer met deze cultuur in aanraking door de Reconquista in Spanje en de kruistochten naar het Midden-Oosten die voortduren tot de val van Akko in 1291.

Uitbreiding van kennis

C

1. Arabische geschriften (vaak vertalingen van werken uit de Klassieke Oudheid) werden in het Latijn vertaald. Via deze weg duiken er in Europa werken op waarvan men had gedacht dat ze er niet meer waren . Dit betekende een groei van het kennisniveau

2. In Europa neemt men het proefondervindelijke onderzoek (experimenteren), zoals men dat bij van de Arabieren kent, over.

3. In de zevaart gaat men de nieuwe kennis toepassen: het kompas en het astrolabium..

Blokkerend element bij kennisverwerking

D

De kerk wilde nog weleens obstakels opwerpen als het ging om het verwerven van kennis en het verspreiden van ideeen. De kerk was bijvoorbeeld niet gelukkig als iemand vraagtekens plaatste bij het geocentrisch wereldbeeld.

Conclusie

E

Enerzijds was de periode 1150-1350 voor Europa inderdaad een periode van ingrijpende verandering op het gebied van kennisverwerving omdat men (bijvoorbeeld) in contact treedt met een cultuur (de Arabische) met een zeer hoog kennisniveau.

Anderzijds bleven er wel obstakels die kennisverwerving in de weg stonden zoals de kerk liet zien bij het debat over het geocentrisch wereldbeeld.

2 Een nieuwe eeuw, nieuwe verhoudingen? Nederland 1880-1919: op het breukvlak van twee eeuwen.

B. Kuyper vond een eigen universiteit heel belangrijk omdat hij meende datt aan de universiteiten die er al waren, er geen goed theologisch nderwijs werd gegeven (te licht). Hij wilde dat het geloof van de vaderen bewaard bleef. Dus als waarborg voor het behoud van je eigen orthodox-protestantse identieteit. heb je een eigen universiteit nodig.

• Aan de ene kant ziet Kuyper de modernisering als bedreiging vanwege het steeds toenemende individualisme
• Aan de andere kant ziet Kuyper in de moderne techniek (de dagbladpers) een middel om het gemeenschappelijke te herstellen

• Een motief voortkomend uit idealisme: bestrijding van het pauperisme door het bevorderen van goede huisvesting waardoor een geregeld gezinsleven voor arbeiders mogelijk werd een einde kwam aan de mensonwaardige leefomstandigheden van de arbeiders
• Een motief voortkomend uit eigenbelang: de angst voor sociale onrust die de eigen positie kan aantasten leidde tot initiatieven voor verbetering van de levensomstandigheden van arbeiders / het gevaar voor eigen gezondheid en veiligheid vanwege besmettelijke ziekten en brandgevaar leidde tot initiatieven om schonere en veiliger woningen te bouwen

De grote steden werden directer geconfronteerd met de kwalijke gevolgen van de modernisering van de samenleving. Daardoor groeide het besef dat ook de overheid een rol diende te spelen in de bestrijding van die kwalijke gevolgen door bijvoorbeeld gegevens over de slechte woonsituatie te verzamelen.

• Volgens Schaepman worden in het kapitalisme arbeid en kapitaal tot elkaar hatende en bestrijdende machten gemaakt, terwijl naar Gods bedoeling arbeid en kapitaal samen moeten werken / broeders moeten zijn
• Volgens Schaepman is in het kapitalisme loon gedegradeerd tot een kostenpost, waarmee ook de arbeider is gedegradeerd van medewerker tot loonslaaf

Aangezien de socialisten toen aanhangers waren van de idee van de klassenstrijd / de onoverbrugbare tegenstelling tussen kapitalisten en arbeiders, zullen zij het samenwerkingsideaal van kapitaal en arbeid, zoals dat in Schaepmans woorden naar voren komt, als een illusie beschouwd hebben.

• dat uit de sceptische houding van de Scheveningers met de handen in de zij
• en uit de van weinig ervaring getuigende manier waarop de vrouwen het schip duwen, met hun achterwerk / met de parasol in de hand
• valt af te leiden dat de tekenaar vindt dat de doelstelling van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid, namelijk het bevorderen van beroepsarbeid voor vrouwen, maar een moeizame aangelegenheid is

Uit de bron blijkt dat (twee van de volgende):

• er sprake was van verzuiling; na het oprichten van een neutrale vakvereniging worden er ook verzuilde vakverenigingen opgericht
• er sprake was van groei van vakbonden; het aantal leden van vakverenigingen neemt toe
• er sprake was van een groeiende organisatiegraad onder vrouwen / toenemende betrokkenheid van vrouwen bij vakverenigingen; er worden steeds meer vrouwen lid van de in de bron vermelde vakverenigingen / vrouwen Pan procentueel een groter deel uitmaken van het aantal leden van de vakverenigingen uit de bron

• De prostituee wordt afgebeeld als een arm meisje met oude/afgetrapte schoenen
• Uit haar houding spreekt schaamte
• Op de stoel ligt als beloning voor haar diensten een bankbiljet
• Wat daar is neergelegd door een kapitalist/man uit de burgerij herkenbaar aan zijn hoge hoed

• Daaruit blijkt dat de schilderes duidelijk wil maken dat het meisje/de vrouw zich uit armoede tegen betaling prostitueert

• Door de stereotiepe weergave van de vette kapitalist die het belang van zijn kapitaal / geld boven het persoonlijke leed van zijn arbeidster (de arme moeder) stelt, geeft Hahn in één oogopslag aan waarom het draait in de (klassen)strijd van de socialisten en zullen vele arbeiders zich hierin herkennen en zich aansluiten bij de socialisten / de SDAP
• maar door deze ongenuanceerde weergave kan hij ook de gematigde (confessionele) arbeiders afschrikken

A. Voor de socialisten geldt dat

• enerzijds door de invoering van het algemeen (mannen)kiesrecht er een einde kwam aan de politieke achterstelling van de socialisten
• naar dat anderzijds de sociale kwestie nog niet opgelost was

B. Voor de rooms-katholieken geldt dat

• enerzijds de financiële gelijkstelling van liet bijzonder onderwijs aan het openbaar onderwijs een eind maakte aan de achterstelling van het rooms-katholiek onderwijs
• maar anderzijds hun maatschappelijke ongelijk heid niet opgeheven werd

• De economische vernieuwing en verschuiving leidde tot meer 'typisch vrouwelijke' beroepen, omdat
• in de handel/commerciële dienstverlening meer en nieuwe functies en beroepen ontstonden, zoals typiste

• in de niet-commerciële dienstverlening meer vraag ontstond naar onderwijzeressen/ verpleegsters