TerugNaam auteur: Marga Minco
Titel: De Val
Waardering groslijst: 3 punten
Jaar van uitgave: 1984
Eerste druk: 1983
Ondertitel: geen
Verklaring (onder)titel: De titel "De Val" slaat op twee dingen: Ten eerste de val waarin de familie Borgstein in 1942 liep (en Frieda die van de trap viel); toen was Frieda de overlevende. Ten tweede de val van Frieda in de put wat haar dood tot gevolg had.
Motto: ‘I imagine, sometimes, that if a film could be made of one’s life, every other frame would be death. It goes so fast we’re not aware of it. Destruction and resurrection in alternate beats of being, but speed makes it seem continuous. But you see, kid, with ordinary consciousness you can’t even begin to know what’s happening.’ (Saul Bellow, The Dean’s December)
Vertaling en verklaring motto: ‘Ik fantaseer soms dat als een film gemaakt kan worden van iemands leven, elk ander beeld dood zal zijn. Het gaat zo snel dat we het niet in de gaten hebben. Vernietiging en herleving, afwisselend in gedaante, maar de snelheid maakt het continu. Maar ja, kind, met gezond verstand kan je zelfs niet te weten komen wat er gebeurd.’Dit motto duidt op de verwevenheid van leven en dood. De mens is niet in staat de zin het leven te begrijpen.
Opbouw: De tekst is verdeeld in 16 niet genummerde hoofdstukken. De hoofdstukken 1 t/m 14 beschrijven één dag van halfacht tot ongeveer elf uur. Hoofdstuk 15 en 16 spelen enkele dagen later op Frieda’s begrafenis. Deze hoofdstukken worden onderbroken door uitgebreide flashbacks: wat er na de val gebeurde en de ontmoeting met Hein Kessels. In de eerdere hoofdstukken, waar het perspectief bij Frieda ligt, wordt de chronologie voortdurend doorbroken door herinneringen. Over het algemeen ligt het perspectief bij een bepaald persoon, bijvoorbeeld Frieda Borgstein, of een combinatie van personen, bijvoorbeeld Baltus en Verstrijen. In hoofdstuk 11 wisselt het perspectief veelvuldig; dit hoofdstuk gaat aan de feitelijke val in de put vooraf.
Beginzin: Het staat vast dat de twee monteurs van gemeentewerken zich die donderdagochtend niet zoals anders regelrechts van het centraal ketelhuis naar hun werk begaven, maar onderweg eerst aanlegden bij De Salamander.
Slotalinea: Over de hoofden heen zag hij een lijster neerstrijken in een conifeer. Het was of die met zijn heldere toon het ploffen van de aarde op de kist wilde overstemmen. Abels bleef net zo lang luisteren tot alleen het hoge fluiten van de vogel nog hoorbaar was.
Hoofdpersoon: Frieda Borgstein: een vitale, eigengereid, attent bejaarde vrouw van bijna 85 jaar, woont in bejaardentehuis. Ze is klein. Ze laat zich niet koeieneren door de verzorgsters of leiding van het tehuis. Ze bemoeit zich weinig met de andere bewoners. Ze heeft een groot doorzettingsvermogen. Ze is boekhoudster geweest en daardoor is haar obsessie voor cijfers ontstaan. Bij allerlei kleine dingetjes wordt ze herinnerd aan het verleden. Ze neemt bijvoorbeeld de foto van haar man mee in haar handtas. De vraag waarom ze niet is weggevoerd in 1942 en haar man Jacob en kinderen Olga en Leo wel houdt haar nog steeds bezig. Dat ze nog leeft is zo’n stom toeval, dat ze dat nauwelijks accepteert. Ze komt te overlijden door een val in een dampende put.
Thema: Het leven wordt beheerst door het toeval, waarvoor de mens geen verklaring kan vinden. Frieda weet geen antwoord op de vraag waarom juist zij is blijven leven. Haar dood en ook de ontmoeting van Ben Abels met Hein Kessels berusten op toeval. Alles in dit boek is gericht op dit thema. Vandaar dat dit de dominante functie heeft. Een ander, minder dominant thema is de Tweede Wereldoorlog.
Verwachting vooraf: Ik heb in de vierde klas bij mijnheer Jansma eens een stencil gehad met een top 20 meest gelezen boeken door jongens, een top 20 meest gelezen boeken door meisjes, een waarderingslijst en een frequentielijst (hierna verwijs ik ook in andere boekverslagen bij het kopje ‘verwachting vooraf’). Deze laatste twee lijsten gelden voor zowel jongens als meisjes. Op die lijsten stond ‘De Val’ hoog genoteerd. Ik had dus best een hoge verwachting van dit boek. Daarom ben ik het gaan lezen.
Waardering achteraf: Ik ben een liefhebber van boeken met veel korte hoofdstukken en dat heeft dit boek zeker. Vooraf dacht ik dus dat ik het boek snel zou uithebben, mede omdat het boek niet erg veel bladzijden telt en dat was ook zo. Dit kwam vooral omdat ik het boek steeds interessanter begon te vinden. Ik was benieuwd wat ‘De Val’ nou precies met monteurs van gemeentewerken en met een bejaarde vrouw te maken had. Het boek is heel realistisch. Het verhaal kan echt gebeurd zijn. Het komt zo realistisch over door de eenvoud van de gebeurtenissen en het regelmatig vermelden van de kloktijd. Het sobere taalgebruik is wel jammer. Zonder al te veel woorden worden situaties en bepaalde mensen beschreven. Laat staan emoties, die komen er nauwelijks in voor. Achteraf gezien heb ik met veel plezier het boek gelezen.
Meest boeiende/verwarrende: Erg boeiend vond ik dat de bestelwagen en de mannen van de gemeentenwerken als een soort rode draad door het verhaal lopen; zij worden door verschillende mensen waargenomen. De twee ‘vallen’ die ik in de titelverklaring genoemd heb, vertonen allerlei parallellen. Bijvoorbeeld: in 1942 reed de SD in een grijze auto; de monteurs reden in een grijs VW-busje. In 1942 ging Frieda Olga’s vest halen; in 1982 trok Frieda nog gauw een warm vest aan vlak voor haar dood. Zowel in 1942 en in 1982 was het grauw weer. Dit is erg leuk gedaan.
Vergelijking met andere boeken: Door het sobere taalgebruik vind ik het boek erg overeenkomen met boeken van Willem Elsschot. De eenvoud waarmee de gebeurtenissen zijn beschreven komt ook voor in de boeken ‘Kaas’ en ‘Het dwaallicht’. Het thema van ‘De Val’ komt overeen met die van ‘Bezonken rood’ en met ‘De perzik van onsterfelijkheid’. Alle drie de boeken hebben als thema de Tweede Wereldoorlog. Het thema toeval komt in alle boeken wel een beetje voor, maar niet zo overheersend als in dit boek.
Dit verslag is gemaakt volgens VWO-normen. Je kunt dit verslag dan ook op iedere school en op ieder niveau inleveren. Voor een samenvatting van dit boek kun je het beste naar de bibliotheek gaan.
Terug
