MiSAFiRPERVERLiK

Misafirperverlik �erkeslerin en b�y�k faziletlerindendir. Kusur g�sterineyi af etmezler. Bir atas�zlerinde: �S�hret i�in keskin kili�, ve kirk sofra lazimdir� derler. Savasta kili�la, meclisler de g�zel hitabelerle s�hret kazanildigi gibi misafirperverliklerde de nam almaya �alisirlar. Kafkasyada her evin muhakkak bir misafir odasi vardir ve daima a�iktir. Misafirin mevkiine g�re yatak ve yemek �ikarinak �zere hazirlikli bulunmakta her kadinin seref vazifesidir.

Atli, misaifr olacagi odaya yaklasinca, ev sahibinini mevki ve serefine g�re odadan ne kadar uzak mesafede inmesi gerekecegini takdir eder. Yasli s�ylu ve Thamadeler ancak odanin �n�ne kadar attan inmeden gelebilir. Digerleri ev sahibi sayilir bir zat ise 30 � 40 metre uzakta attan inerler.

V�cut dik olarak attan s�ratle ve sol tarafindan inmek kibarlik icabindan olmakla beraber atin omuzuna dogru ziyadece egilmek ayiptir. Inerken sol eli ile yalniz basi tutar. Hayvanin yelesini tutmak ayiptir. Misafir attan inecegi vakit etraftaki gen�ler derhal ati tutarlar Sag eli ile dizgini, sol eli ile uzengiyi tutarak misafirin inisine yardim eder. At, teri kuruyuncaya kadar gezdirildikten sorira yaz
ise misafir odasinin yaninda bulunmasi adet agaglarin golgesine, kis, ise ahir baglanir. Bazi misafir odalarinin �n�nde at baglamaya mahsus 5-6 �atalli bir aga� dikili bulunur. 4-� sat ge�medikge atin
egerini almazlar. Buna atin sirti kabarinamasi i�in dikkat ederler. Misafir atina bakilmasinin ev sahibine birakir. Kendisinin hayvana gidip bakmasi itimatsizlik gibi bir kabalik sayilir.

Atindan inen misafir a�ik bulunan kam�isi elinde oldugu halde ev sahibine ve hazir bulunanlara yanasarak selam verir. Ev sahibide (yeblag) diyerek misafir odasina alir.

Misafir silahlari �zerinde olarak misafir odasina girince ev sahibi, yahut misafire hizmet edecek aile efradinin gen�leri veyahut o sirada hazir bulunan baska bir gen�, derhal misafirin �zerinde varsa evvela basli�ini ve yamcisini, sorira kamcisini, t�fengini, tabancasini, kilicini sira ile alarak asar. Sorira misafire oturinasi teklif olunursa da ev sahibi muhterem ve ihtiyar, yahut bulunanlar i�inde saygi deger zat var ise oturinaz. Evvela oturulmasini misafir mukabil olarak teklif eder ve m�teakiben bu teklifi bir ka� defa tekrar ederler. Nihayet misafir oturunca orada bulunanlar bir m�ddet ayakta durur ve bu esnada evvela ev sahibi (Fesapsi) der. Sorira tanis olsun olmasin (su zepesa) yani iyi misiniz diye hatirini sorar. Misafirde (zepaso su sa' - mesut, yasayiniz ) diye cevap verir. Hemen o sirada kimsiniz? Diye sorinaz. Varsa maiyetindeki Pserhe den misafirin huviyeti, gidecegi yer ve seyahat maksadi ogrenilir. Yoksa ev sahibi yalnizca �nereden geldi�inizi �grenebiliriniyim?� diye soru sorabilir. Misafirde h�viyetini bildirir.

Ev sahibinden baska misafirin yanina giren ziyaretcilerin hepside �Fesaps� diye misafiri selamlar ve hatirini sorarlar, fakat kim oldug�nu soramazlar. Misafir pek muhterem bir zat ise, sahibi ile digerleri yanina ge�ip kendiliklerinden oturamazlar. Ancak misafirin teklifi ve bu teklifin bir ka� defa tekrari �zerine yasli basli olup oturinak hakkina haiz olanlar misafir odasinin gerisinde otururlar. Fakat misafirin oturdugu uzun sedirin �zerine kimse oturinaz. Oturinak hakkini haiz olmayanlara teklif edilmez. Bunlarda oturinazlar Ayakta dururlar. Oturinak hususundaki teklife karsi hakkini, mevkiini taniyan kimseler, misafiri �zecek derecede israra mecbur etmezler ve teklifin hangi aninda oturinak m�nasip olacagini takdir ederler. Uzun isrardan sorira oturinayi nezaket edenleri �Kibarlik bilmeyeni oturtmak, Tekenin derisini y�zmek gibidir� diye alay ederler.

Hayli kalabalik olan �erkes misafir odasinda sanki h�k�mdar varinis gibi konusmada b�y�k bir vekar ve nezaket g�r�n�r. Birisi s�z s�ylerken digerleri yanliz dinler, kendisine s�z d�smeyen kanusmaya karismaz. S�z s�yleyenler agir ve ciddi olarak s�ylerler, tebessum var, fakat laubali kahkaha asla yoktur.

Bagirarak soz s�ylemekte nezakete aykiri sayilir. Misafir odasindaki konusma tarzi ve sekli g�zel, kibar olur.

Misafirin hal ve hatirini soranlar, bir m�ddet sorira odadan �ikacaklari vaikit �rahat olunuz� der, sorira misafire daha fazla saygi yapmak isteniyorsa kapiya kadar arka arkaya gider ve y�z� misafire d�n�k oldugu halde kapidan disari �ikar. Misafirde �ikan adamin mevkiine g�re ya tamamen ayaga kalkar, yahut yarim bir kalkma yapar.

Misafir odasina ziyaret�i geldik�e kendi yerine gelen ziyaret�inin yasina, serefine g�re biraz kalkma yahut tam kalkma arasinda degisen bir sekilde riayet eder. Bu sekli tayin etmek onun inceli�ine baglidir. Gelen ziyaret�i ihtiyar ve muhterem ise misafir ona evvela oturinayi teklif edersede tabiati ile kabul etmez. Misafir oturduktan sorira o da kendisi i�in m�nasip yer neresi ise orada oturur.

Misafir ayaga kalktik�a oturanlarda ona uyarlar. O oturinadan kimse yerine oturinaz. Misafir muhterem bir ihtiyar ise, yahut asil olup pek gen� degilse sedirin ocaga yakin bas kosesine otutur. Bu sifati haiz olmiyan misafirin biraz asagida oturinakla o mevkie hakki yokmus gibi kendisini g�sterinesi kibarlik, al�ak g�n�ll�l�k icabi sayilir.

Misafir gelisi esnasinda hemen gelip sedire konmaz m�tad olan pamuk veya kus t�y� yasti�in �st�ne degil kenarina iliserek oturur, �zerine oturinak kabalik telakki edilir. Ancak pek ihtiyarlar, �zerine oturabilirler.

Misafir, sedirin uzerinde sandalyada oturur, gibi ayaklari dik ve yerde olarak bir tarafa yaslanmayip d�r�st ve g�zel oturinaga dikkat eder. Ayak uzatmak, ayak ayak �st�ne atmak kendini �st�n g�rmee ve hazir bulunanlara karsi hakaret sayilir. Bagdas kurinakta ayiptir (Deve oturusu) diye tezyif eyledikleri diz ��kmekte �irkindir. Hasili korsali bir kiz gibi dik ve d�r�st oturmak gereklidir. �elik v�cutlar� bu merasime dayaniklidir.

Misafirin elile b�y���n� ve sakal�n� kar�st�r�p oynamas�, konusmalar�nda laubali davranmas� ho� g�r�lmez. 

�erkeslerde kahve yoktur. Onun yerine �ay verirler. �ay� olmayanlar yemekten evvel bir sey getirmezler. Sabah, �gle, Aksam olmak �zere �� defa yemek verdikleri i�in misafir yemek zaman�n� bekler, Fakat yemek vaktinden evvel ayrilacaksa yemek acele verilir. Bu en �ok dikkat edilecek mevzuudur. Sofra insanlarin terbiye inceliklerini g�steren bir imtihan yeridir. Bu imtihani basari ile ge�irmek bir muvaffakiyettir. �erkesler (sofra terbiyle mihengidir) derler. Ve (Pxesi � Phesi) dedikleri yani �aga� kili� diye nitelendirdikleri kaba adam sofrada belli olur atas�z�n� hatirlarlar. Yemegi agir yemek, lokmalari orta b�y�kl�kte bulundurmak, kibarca almak, basi sofra �zerine �ok egmemek, lokma agza yanasmadan agzi acmamak, bir lokmayi �igneyip mideye indirineden diger lokmayi almamak, avurtu �i�irimemek, sofra uzerine aksirinamak, ekmek ve b�rek gibi seyleri isirinayip lokmayi el ile koparinak, az yemek, fakat kibarlik edecegim diye a� kalmamak, dereceyi iyi tayin ederek (�erkeslerin �Zi ahe zefemishirer Femif� yani (hakkini yemeyen hamdir) tabiriyle kasdettikleri beceriksizligi g�sterinemek fakat haddini asip �PSlǻ yani manda dedirtmemek, bir yemege luzumundan fazla istah g�sterip (hi� g�rinemis mi?) diye alay mevzuu olmamak, yemekleri medhetmek, yahut begenmemezlik tavirlarini belirtmek... gibi t�kenmez inceliklere dikkat etmek lazmidir.

Misafirle beraber ev sahibi pek muhterem bir zat degilse, oturinaz. Yemek esnasinda ayakta bekler. Hazir bulunanlar arasinda oturinaga hak kazanmis ihtiyar varsa, bir ve nihayet iki kisi sofraya oturabilir. Fakat bu oturinak tekrar edilen teklif �zerine kabul edilir.

Misafir gece kalacak ise hos geldin merasimim yapildiktan sorira istirahat devresi gelince elbiselerinden yalniz dizli�ini �ikarir. O vakit Pserhasi yahut hizmet eden bir gen� dizli�ini �ekerek �ikarir. Gece yatacagi vakit yatak hazirlaninca ev sahibi muhterem bir zat ise ��hash maf - hayirli gece� diyerek �ekilir. Odada kalan pserhalar misafirin soyunmasina yardim ederler. Ayak kabisini (�erkes ayakkabilari biraz g�� �ikar), pantolonunu �ekip �ikartirlar. Elbiselerini g�zelce derleyip bir tarafa birakirlar. Legen, ibrik ve kafi mikdarda �ira hazirladiktan sorira misafirin yataga girinesinden sorira onlarda ��hash maf� diyerek �ekilirler.

Misafirin hizmetindeki Pserha, yanindaki odada yatar. Oda yoksa misafir odasinin geri tarafinda yatagini yapar. Pserha misafirle beraber yemek yemez, yaninda oturamaz, evde hizmet edecek gen�ler varken, misafire hizmet etmez, ancak atlara nezaret eder.

Misafir odasinin disarisinda gen� akranile sohbet eder. Harplere, dug�nlere, eglentilere ve kizlara dair gen�lik sohbetlerile vakit ge�irir. Ev sahibinin kizi varsa hareme girerek ziyaret eder. K�ydeki diger guzel kizlara ugramayida bilhassa bekar ise his ihmal etmez. �unku memleketin kizlanni g�rdukten sonra e� se�ecektir. Gen�lere P�eherli�i sevdiren de i�te bu hallerdir.

Misafir hareket edecegi vakit atlar hazirlaninca yaver makaminda olan pserha i�eri girerek (hazir) der. Bunun �zerine misafir ayaga kalkar. Pserhalar silahlarini, duvarda asildigi tertip �zere sira ile verirler. Silahlarini takindiktan sorira disari �ikar. Ata binmeden evvel ev sahibi ile, sayani h�rinet dostlarile veda eder ve sarilirlar. Sarilma esnasinda biri birini �pme adeti yoktur. Ancak kucaklasmadan sorira el sikarlar. Bazanda veda esnasinda yalniz el tutma ile iktifa ederler. Misafir giderken ev sahibine tesekk�r etmez (��nk� vazifesini yapmistir. Ancak (Hos kaliniz) der. Geldi-ginde oldugu. kadar giderken de misafir ata binecegi yerin mesafesini kendisi takdir ve tayin eder. Pserheler ati odaya yakin getirirlerse, misafir saygi g�sterinek istiyorsa 'biraz uzaga �ektirir ve atin basi odaya ve cemeata d�n�k olarak tutulur. Misafir atabinecegi vakit kolana bakabilir. �erkesler kolani pek sik baglamagi binicilikte mahir olmadi�inin delili sayarlar. Bunun icin ekseriya ata bindikten sorira kolan atin karni altinda bir parink sigacak derecede ara ile sarkar.

Misafir ata sol taraftan biner, binme esnasinda sol eli ile hem dizgini, hemde egerin kayisini birlikte tutar. Atin yelesini tutup binmek ayiptir. Sag eliylede arkadaki kasi tutar. �evik iyi s�variler ekseriya yalniz sol eliyle �ndeki kasi tutmakla iktifa ederek s�ratle binerler.

Ata binerken v�cudu atin basina dogru fazla egmemek, s�ratle d�r�st bir boy ile binmek lazimdir. Binerken sag ayagi atin sagrisina dokundurinak pek ayiptir. Ati tutan pserha sol elile dizgini, sag eli ilede �zengiyi tutar. Fakat �zengiye �ok asilmaz. ��nk� bu, s�varinin binicilik mahareti ile alay etmektir.

Misafirin maiyetindeki pserheler 30 �40 metre daha �tede, misafir atina bindikten sorira atlarina binerler. Buna �yle dikkat ederlerki misafirin ata binmesi bitince kendiside egerinde bulunmus olur. Daha evvel binemez. Pserhelerin atlari baskasi tarafindan ekseriye tutulmaz.

Misafir ata bindikten sorira (S�txej � S�thej) yani mesut olunuz diyerek vedasini bitirirken at bir hamle yapiyor gibi gidecegi yere dogru s�ratle y�r�r. Iyi terbiye edilmis �erkes atlari bu hamleyi �yle tabii bir s�ratte yaparlarki s�varisi farkina bile varinaz. S�varinin geme hafif bir dokunmasi, yahut �zengi i�indeki ayagini ata temas ettirinesi �zerine o guzel hareketi yapar.

Misafir bir az uzaklasmadan atina kam�i vurinaz. Y�z metre ilerleyince bir defa kam�iyi ata vurarak sakirdatir. Bununla da ata kimin bindi�ini ihtar eder. Baska vakit zaruret hasil olmadik�a ati kam�i ile d�vmek ayiptir. Kam�iyi vuracagi vakit eli kulaga dogru kaldirinayip ancak ileriye kaldirip gen �ekmek suretile vurinak lazimdir. Atlar gayet iyi terbiye g�rd�klerinden kam�i darbesine ihtiya� g�sterinezier. Sag elde d�rd�nc� ince bir sirimla takili olan ve daima a�ik olarak tutulmasi mutad bulunan kam�inin ucu hafif temas edince at bundan sahibinin arzusunu anlar. Pserhede Thamatesi, yani b�y�g� �nunden ge�tikten sorira arkasi sira y�r�r. Orada hazir bulunanlarda veda edip ayrilan misafire �Goq Maf� yani ugurlu yol diye mukabele ederler.

�erkeslerde misafirlik m�ddeti misafirin arzusuna baglidir. Bazen 5-6 ay, hatta bir seneye varir. Fakat ne kadar uzarsa uzasin hakkindaki h�rinet eksilmez. Bilakis dostlarinin �ogalmasi sebebiyle misafir odasi g�nden g�ne kalabaliklasir, dug�n yeri gibi olur.

�erkesya'da Sosyal Ya�ay��-Adetler